Α΄ Αθηναϊκή Σχολή

Με τον όρο Α΄ Αθηναϊκή σχολή εννοούμε το σύνολο των ποιητών της περιόδου 1830-1880 που έδρασαν στην Αθήνα. Η ποιητική παραγωγή του νεοσύστατου ελληνικού κράτους αναπτύχθηκε σε δύο κέντρα με διαφορετικά χαρακτηριστικά, την Αθήνα και τα Επτάνησα. Στην Αθήνα κυριάρχησαν οι Φαναριώτες ενώ στα Επτάνησα ο κύκλος του Σολωμού. Το κύριο χαρακτηριστικό της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής είναι ο ρομαντισμός. Παρ' όλο που και στην Επτανησιακή ποίηση εντοπίζονται ρομαντικές εκδηλώσεις, έχει επικρατήσει χώρος ανάπτυξης του ρομαντισμού να θεωρείται κυρίως η Αθηναϊκή Σχολή.

Ιστορική εξέλιξη

Ορόσημο για την εμφάνιση του ρομαντισμού της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής είναι το 1831, έτος δημοσίευσης των ποιημάτων Ο Οδοιπόρος του Παναγιώτη Σούτσου και Δήμος και Ελένη του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή. Τα χρόνια ώς το 1850 ονομάζονται «τα χρόνια της εξόρμησης»[1]. Είναι η περίοδος στην οποία οι ποιητές προσπαθούν να διαμορφώσουν την φυσιογνωμία τους· η Επανάσταση είναι το βασικό γεγονός που τροφοδοτεί την ποίηση, οι λογοτέχνες αναζητούν εκφραστικούς τρόπους και χρησιμοποιούν ακόμα και την δημοτική (ή μία μορφή που την προσεγγίζει) και την καθαρεύουσα. Τα χρόνια 1850-1870 είναι τα χρόνια της ακμής. Οι κυριότεροι εκπρόσωποι (Αλέξανδρος Σούτσος, Π. Σούτσος, Ραγκαβής) έχουν φτάσει στην ωριμότητα, ενώ εμφανίζονται και νεότεροι (Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος,Σπυρίδων Βασιλειάδης). Τα χρόνια αυτά σηματοδοτούνται από την κυριαρχία των Ποιητικών διαγωνισμών του Πανεπιστημίου Αθηνών και την στροφή προς τον αρχαϊσμό, ενώ γίνονται όλο και πιο έντονα τα αρνητικά χαρακτηριστικά του Αθηναϊκού ρομαντισμού (ατημέλητη μορφή, υπερβολική μελαγχολία, στόμφος και ρητορισμός) τα οποία φτάνουν σε ακραίες μορφές (ακυρολεξία, θανατολαγνεία) κατά την τελευταία περίοδο, της παρακμής (1870-1880), όταν έχουν πεθάνει οι κυριότεροι εκπρόσωποι, έχουν παρακμάσει οι Ποιητικοί διαγωνισμοί και κυριαρχεί η μορφή του Αχιλλέα Παράσχου.
Γενικά χαρακτηριστικά
αυστηρή καθαρεύουσα, χρήση δημοτικής κυρίως σε πατριωτικά ποιήματα που απευθύνονταν στον λαό
έμπνευση από τον γαλλικό ρομαντισμό και τον Μπάϋρον
επιδράσεις της φαναριώτικης στιχουργίας
επιφανειακή μίμηση του δημοτικού τραγουδιού, στα πατριωτικά κυρίως ποιήματα
ατημελησία μορφής, φλυαρία, ρητορισμός, ακυρολεξία
ιδίως κατά την τελευταία δεκαετία (δεκαετία της παρακμής), έντονη απαισιοδοξία και πεισιθάνατη διάθεση (Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος)
Θεματολογία
πατριωτικά ποιήματα, με θέματα από την Ελληνική Επανάσταση
ερωτικά, μελαγχολικά και απαισιόδοξα ποιήματα
σατιρικά ποιήματα (κυρίως οι Αλέξανδρος Σούτσος και Θεόδωρος Ορφανίδης)
Κυριότεροι εκπρόσωποι
Παναγιώτης Σούτσος
Αλέξανδρος Σούτσος
Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής
Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος
Σπυρίδων Βασιλειάδης
Θεόδωρος Ορφανίδης
Γεώργιος Ζαλοκώστας
Ιωάννης Καρασούτσας
Ηλίας Τανταλίδης
Δημοσθένης Βαλαβάνης
Αχιλλέας Παράσχος
Ποιητικοί διαγωνισμοί

Από το 1851 ως το 1867 στην πνευματική ζωή της Αθήνας κυριαρχούσαν οι ποιητικοί διαγωνισμοί, οι οποίοι εξελίχθηκαν σε σημαντικό θεσμό, κάτι που αποδεικνύει την εξέχουσαν θέση που κατείχε η ποίηση στην κοινωνία. Ο πρώτος Ράλλειος Διαγωνισμός προκυρήχθηκε το 1851, με στόχο την καλλιέργεια της ποίησης σε καθαρεύουσα γλώσσα, και απέρριπτε όσα ποιήματα υποβάλλονταν σε δημοτική. Το 1861 διακόπηκε ο Ράλλειος Διαγωνισμός και το 1862 προκυρήχθηκε ο Βουτσιναίος.

Κριτές στους ποιητικούς διαγωνισμούς ήταν πανεπιστημιακοί καθηγητές. Οι πιο γνωστοί ανάμεσα σ' αυτούς ήταν οι : Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής, Στέφανος Κουμανούδης, Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος και Δημήτριος Βερναρδάκης. Η ανακοίνωση της κρίσης της επιτροπής και του νικητή γινόταν με πανηγυρικό τρόπο κάθε χρόνο στις 25 Μαρτίου και η τελετή ήταν κεντρικό γεγονός της πνευματικής και κοινωνικής ζωής.

Οι κριτές των διαγωνισμών επεδίωκαν να περιορίσουν την επίδραση του ρομαντισμού και επέβαλαν κανόνες που χαρακτήριζαν τον κλασικισμό, όπως η αυστηρή διάκριση των ποιητικών ειδών. Απέρριπταν τις ακραίες εκδηλώσεις του ρομαντισμού κυρίως για πολιτικούς λόγους, και τον κατηγορούσαν ως ξενόφερτο και επικίνδυνο για τα χρηστά ήθη.
Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Κατάλογος Ελλήνων λογοτεχνών
Αναφορές

 Κ. Θ. Δημαράς, «Η ποίηση στον ΙΘ΄ αιώνα», Ελληνικός Ρομαντισμός, Ερμής, Αθήνα 1994, σελ. 169
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Για τον Αθηναϊκό ρομαντισμό (από τον ιστοχώρο Η πύλη για την ελληνική γλώσσα)
Ανθολογία ποιητικών κειμένων του Αθηναϊκού ρομαντισμού (από τον ιστοχώρο Η πύλη για την ελληνική γλώσσα)

Δοκίμιο

Το δοκίμιο ορίζεται ως πεζό κείμενο περιορισμένης συνήθως εκτάσεως, που πραγματεύεται συγκεκριμένο θέμα χωρίς να το εξαντλεί και το οποίο εκφράζει τις απόψεις του γράφοντος.

Οι Scholes και Klaus στα "Στοιχεία του δοκιμίου" κατατάσσουν το δοκίμιο στα λογοτεχνικά είδη μαζί με το πεζογράφημα, το θεατρικό έργο και το ποίημα, επισημαίνοντας παράλληλα ότι "η πειθώ βρίσκεται στο κέντρο όλων των δοκιμίων", άλλοτε φανερά και άλλοτε συγκεκαλυμμένα. Ορίζουν τέσσερα είδη δοκιμίου, το δοκίμιο πειθούς (αποδεικτικό δοκίμιο), το αφηγηματικό δοκίμιο, το δραματικό και το στοχαστικό δοκίμιο.

Το δοκίμιο γενικότερα είναι ένα μικρό μελέτημα, το οποίο αναφέρεται σε κάποιο θέμα που μέχρι στιγμής δεν έχει λυθεί. Για το λόγο αυτό ο δοκιμιογράφος πρέπει να προσπαθήσει να δημιουργήσει απορίες στον αναγνώστη και να τον ωθήσει να ερευνήσει κι ο ίδιος το θέμα του.

Αν και υπάρχουν πολλά είδη δοκιμίων, συνηθήστηκε να θεωρούνται ως δοκίμια τα μελετήματα που έχουν φιλοσοφικό, κοινωνικό, ηθικό, επιστημονικό, τεχνοκριτικό, θεολογικό και φιλολογικό περιεχόμενο.

Ως σπουδαιότεροι δοκιμιογράφοι της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας θεωρούνται οι: Γεώργιος Θεοτοκάς, Ευάγγελος Παπανούτσος, Αιμίλιος Χουρμούζιος, Άγγελος Τερζάκης, Πέτρος Χάρης, Μάρκος Αυγέρης και Ανδρέας Καραντώνης.

http://el.wikipedia.org

Μυθιστόρημα

Το μυθιστόρημα είναι είδος του λογοτεχνικού πεζού λόγου. Θεωρείται το σπουδαιότερο μαζί με το διήγημα. Ο λογοτέχνης-συγγραφέας μυθιστορημάτων ονομάζεται μυθιστοριογράφος.


Ορισμοί

Μυθιστόρημα είναι το πεζογράφημα, που έχει δημιουργηθεί καθ' ολοκληρία από τη φαντασία, στο οποίο οι χαρακτήρες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε προκαθορισμένη διάταξη, που ορίζει ο δημιουργός του. Το μυθιστόρημα πρέπει να είναι αξιόλογου μεγέθους και οπωσδήποτε να μην είναι μικρότερο των 50.000 λέξεων . Αν είναι μικρότερο τότε υπάγεται στην κατηγορία της νουβέλας και ακόμα μικρότερο σε εκείνη του διηγήματος. Το είδος έχει τις ιστορικές ρίζες του, τόσο στην περίοδο της μεσαιωνικής και στις αρχές της σύγχρονης εποχής, όσο και στο ρομαντισμό και στην παράδοση της νουβέλας. Ο περαιτέρω ορισμός του μυθιστορήματος ενέχει πολλές δυσκολίες. Τα περισσότερα κριτήρια για τον ορισμό του είναι αυθαίρετα και έχουν σχεδιαστεί για να δημιουργούν περαιτέρω συζητήσεις για τις ιδιότητες που πρέπει να διαθέτουν.

Κατά μία άλλη θεωρία μυθιστόρημα είναι το σύγγραμμα, το οποίο εκτυλίσσεται γύρω από μία συγκεκριμένη ιστορία, την οποία αναπτύσσει σταδιακά ο συγγραφέας. Η πλοκή είναι συνήθως υποθετική με κάποια πραγματικά στοιχεία μέσα της. Αποτελεί λογοτεχνικό είδος γραμμένο σε πεζό λόγο. Η διαφορά του με το διήγημα ή τηνουβέλα έγκειται στην έκταση και στο πλήθος των κεφαλαίων του. Συνήθως ως μυθιστόρημα χαρακτηρίζεται ένα τέτοιο κείμενο όταν ξεπερνά τις 300 σελίδες, νουβέλα όταν βρίσκεται στις 100-300 σελίδες και διήγημα με ως 100 σελίδες.

Τον όρο «μυθιστόρημα» τον χρησιμοποίησε πρώτος ο Αδαμάντιος Κοραής. Οι κατηγορίες του μυθιστορήματος είναι ιστορικό, θρησκευτικό, φιλοσοφικό, ερωτικό,ψυχολογικό.
Φύση του μυθιστορήματος

Το μυθιστόρημα μπορεί να εκτείνεται σ` ολόκληρο βιβλίο και εξιστορεί τη ζωή και τις περιπέτειες ενός ανθρώπου ή μιας ομάδας ανθρώπων, με κεντρικό ήρωα και πλοκή. Υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι μυθιστορημάτων: το αισθηματικό, το ψυχολογικό και το κοινωνικό. Το αρχαιότερο στη διεθνή λογοτεχνία είναι ένα αιγυπτιακό, σε πάπυρο του 2000 π.Χ. περίπου, όπου οι τρεις γιοι του Χέοπα διηγούνται γεγονότα του 3000 π.Χ. Στην Ινδία το μυθιστόρημα εμφανίστηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. ενώ στην Ελλάδα τον 1ο αιώνα π.Χ. με το έργο του Νίνου, που απόσπασμά του βρέθηκε σε πάπυρο κατά το 1893, και τα Ερωτικά παθήματα του Παρθενίου του Νικαέα, που διασώζονται. Το 2ο αι. μ.Χ. γράφουν μυθιστορήματα ο Χαρίτωνας από την Καρία, ο Ξενοφών ο Εφέσιος, ο Αχιλλεύς Τάτιος, ο Λόγγος (Τα κατά Δάφνιν και Χλόην) και τον 4ο αι. μ.Χ. ο Ηλιόδωρος.
Το μεσαιωνικό και αναγεννησιακό μυθιστόρημα
Κατά τον μεσαίωνα έκανε την εμφάνισή του και το έμμετρο μυθιστόρημα, όπως Το ρομάντζο της Τροίας του Σεντ Μορ (1160). Πλουσιότερη όμως σε παραγωγή μυθιστορημάτων παρουσιάζει η Αναγέννηση. Τώρα κυριαρχεί το βουκολικό μυθιστόρημα, όπως η Αρκαδία (1504) του Ιταλού Σαναζάρο. Το πιο αριστουργηματικό όμως είναι ο Δον Κιχώτης του Ισπανού Θερβάντες (1547 - 1616), που θεωρείται πρωτοποριακό και καινοτόμο. Ακολούθησαν το Γαργαντούας και Πανταγρουέλ του Ραμπελέ (1483 - 1553), Ρόζαλιντ του Τόμας Λοντζ (1558 - 1625) κ.ά. Ο 18ος αιώνας έχει να παρουσιάσει αξιόλογα ονόματα, όπως τον Λε Σαζ, τον Ντάνιελ Ντεφόε, τον Βολταίρο, τον Ζαν Ζακ Ρουσσώ, τον Ντενί Ντιντερό, τον Φρανσουά Πρεβό (Μανόν Λεσκώ), τον Μπερναντέν ντε Σεν Πιέρ.
Η άνθηση του μυθιστορήματος

Ιβάν Τουργκένιεφ

Ο 19ος αιώνας έχει να επιδείξει μεγάλες φυσιογνωμίες, όπως τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ (Ανθρώπινη κωμωδία), τον Εμίλ Ζολά(Νανά, 1880), τον Σταντάλ (Το κόκκινο και το μαύρο, 1830), τον Φλομπέρ (Μαντάμ Μποβαρί, 1857), τους δύο γίγαντες της ρωσικής λογοτεχνίας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι και Λέοντα Τολστόι και τον Ιβάν Τουργκένιεφ. Στην Αγγλία επίσης εμφανίζονται οιΓουόλτερ Σκοτ (εισηγητής του ιστορικού μυθιστορήματος), Κάρολος Ντίκενς, Τζορτζ Έλιοτ κ.ά. Ιστορικό μυθιστόρημα έγραψαν και οι Γάλλοι Βίκτωρ Ουγκώ, Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας) κ.ά., καθώς και Γερμανοί, όπως ο Βίλελμ Χέριγκ κ.ά. Ο 20ός επίσης αιώνας έχει να επιδείξει μεγάλα αναστήματα, όπως τους Φραντς Κάφκα, Τζέιμς Τζόυς, Σόμερσετ Μομ, Βιρτζίνια Γουλφ, Γκράχαμ Γκριν, Ανατόλ Φρανς, Αντρέ Ζιντ, Ρομέν Ρολάν, Αντρέ Μαλρώ, Αλμπέρ Καμύ, Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Τζον Στάινμπεκ, Ουίλιαμ Φόκνερ, Μαξίμ Γκόρκι, Ιλία Έρενμπουργκ, Μπορίς Παστερνάκ, Τόμας Μαν, Λουίτζι Πιραντέλλο, Αλμπέρτο Μοράβια, Κνουτ Χάμσουν κ.ά.
Το νεοελληνικό μυθιστόρημα

Πατέρας του νεοελληνικού μυθιστορήματος φέρεται να είναι ο Στέφανος Ξένος (1821 - 1894), που έγραψε Τον διάβολον εν Τουρκία κ.ά.. Ιστορικά μυθιστορήματα έγραψαν επίσης οι Σπυρ. Ζαμπέλιος και Κ. Ράμφος. Ο Π. Καλλιγάς (1814 - 1896) με τον Θάνο Βλέκα στρέφεται προς τη ζωή και τον άνθρωπο· τον ακολουθούν οι Δημήτριος Βικέλας, Εμμανουήλ Ροΐδης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ανδρέας Καρκαβίτσας, Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, Γιάννης Ψυχάρης, Γρηγόριος Ξενόπουλος,Παύλος Νιρβάνας κ.ά., στο έργο των οποίων πλεονάζει το ηθογραφικό στοιχείο, ενώ οι Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Κ. Παρορίτης και Κωνσταντίνος Χατζόπουλος καλλιεργούν το κοινωνικό μυθιστόρημα.
Η γενιά του 30΄

Οι μυθιστοριογράφοι του μεσοπόλεμου εγκαταλείπουν την ηθογραφία και δίνουν στο μυθιστόρημα πλάτος, βάθος και καθολικότητα, πλαταίνοντας έτσι τα όριά του. Αντιπροσωπευτικοί είναι οι Στρατής Μυριβήλης, Νίκος Καζαντζάκης, Φώτης Κόντογλου, Ηλίας Βενέζης, Άγγελος Τερζάκης,Θανάσης Πετσάλης - Διομήδης, Γεώργιος Θεοτοκάς, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, Κοσμάς Πολίτης, Παντελής Πρεβελάκης, Μ. Καραγάτσης, Γ. Δέλιος, Λουκής Ακρίτας, Λιλίκα Νάκου, Τατιάνα Σταύρου.
Οι νεώτεροι
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο το μυθιστόρημα γνώρισε θαυμαστή καρποφορία στην Ελλάδα. Έγινε το έπος της σύγχρονης ζωής και αποτελεί τη χαρακτηριστικότερη λογοτεχνική εκδήλωση της εποχής μας. Χαρακτηριστικά του είναι η απαλλαγή από τις γλωσσικές προκαταλήψεις και καλλιέργεια της μορφής, εμπλουτισμός με αφθονότερα εσωτερικά στοιχεία και απόδοση της πολυτάραχης σύνθεσης του σύγχρονου ανθρώπου. Οι ρίζες του είναι ριζωμένες βαθιά στα έδαφός μας, ακολουθεί όμως συγχρόνως και τα ρεύματα που κάθε φορά επηρεάζουν το ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, προς το οποίο ποιοτικά είναι ισότιμο και ισάξιο. Μυθιστοριογράφος της περιόδου αυτής με διεθνή απήχηση είναι ο Νίκος Καζαντζάκης, ο οποίος με τις μεταφράσεις του Καπετάν Μιχάλη και του Ζορμπά έσπασε το φράγμα της ελληνικής απομόνωσης από τη διεθνή λογοτεχνία.

Διήγημα

Το διήγημα είναι λογοτεχνικό είδος σύντομης σε έκταση αφηγηματικής πεζογραφίας. Είναι πιο μικρό από τη νουβέλα και πολύ πιο μικρό από το μυθιστόρημα, αν και τα όρια μεταξύ των τριών αυτών κατηγοριών είναι κάπως υποκειμενικά.
Στοιχεία και χαρακτηριστικά
Τα διηγήματα έχουν την τάση να είναι λιγότερο περίπλοκα από ότι τα μυθιστορήματα. Συνήθως επικεντρώνονται σε ένα μόνο επεισόδιο, έχουν μία πλοκή, μικρό αριθμό χαρακτήρων, εκτυλίσσονται σε έναν χώρο, και καλύπτουν σύντομη χρονική περίοδο.

Μεγαλύτερα σε έκταση λογοτεχνικά είδη τείνουν να παρουσιάζουν τα ακόλουθα στοιχεία δομής: έκθεση (η εισαγωγή τόπου, χρόνου και χαρακτήρων), περιπλοκή (το γεγονός της ιστορίας που φέρνει τη σύγκρουση), δράση, κρίση (η καθοριστική στιγμή για τον πρωταγωνιστή και αποφάσεις για περαιτέρω δράση), κλιμάκωση (το σημείο του μεγαλύτερου ενδιαφέροντος σχετικά με τη σύγκρουση και το σημείο της ιστορίας με τη μεγαλύτερη δράση), επίλυση (το σημείο της ιστορίας στο οποίο λύνεται η σύγκρουση) και ηθικό δίδαγμα.

Λόγω της σύντομής του έκτασης, τα διηγήματα σπάνια έχουν την πιο πολύπλοκη δομή των μυθιστορημάτων. Για παράδειγμα, πολλά σύγχρονα διηγήματα δεν κάνουν εισαγωγή στον χώρο και χρόνο που εκτυλίσσεται η ιστορία ή στους χαρακτήρες. Συχνά γίνεται είσοδος εξ εφόδου και η ιστορία αρχίζει με δράση, χωρίς την αναμενόμενη εισαγωγή. Όπως συμβαίνει και με το μυθιστόρημα, η πλοκή του διηγήματος έχει επίσης (συνήθως) κλιμάκωση, κρίση ή σημείο καμπής. Όμως το διήγημα συχνά έχει απότομο και ανοιχτό τέλος, και δυνατό να μην έχει κάποιο ηθικό δίδαγμα.
Έκταση
Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, δεν είναι πάντοτε εύκολο να προσδιορίσει κάποιος αν ένα αφήγημα είναι διήγημα ή νουβέλα, ή αν είναι νουβέλα ή μυθιστόρημα. Ένας κλασικός ορισμός του διηγήματος είναι ότι πρόκειται για ανάγνωσμα που μπορεί να διαβάσει κανείς σε μία δόση (άποψη που παρουσιάζεται στο δοκίμιο του Έντγκαρ Άλλαν Πόε Φιλοσοφία της σύνθεσης το 1846). Άλλοι ορισμοί θέτουν μέγιστο αριθμό λέξεων, όμως οι απόψεις ποικίλλουν.

Βυζαντινές μυθιστορίες και επύλλια

Βυζαντινό πιάτο με παράσταση του Διγενή Ακρίτα. Μουσείο Στοάς Αττάλου

Οι μυθιστορίες (romances) είναι ηρωικές διηγήσεις με έκταση υπερβολική, αγάπη για το θαυμαστό, συναρπαστικά περιστατικά και περίτεχνες περιγραφές, συγκινητικές ερωτικές περιπέτειες, γεγονότα φλύαρα και συχνά εξωπραγματικά, που περιγράφουν ηρωικά κατορθώματα, ιστορικά ή φανταστικά, εμπνεόμενα από το ιδεώδες του ρομαντικού έρωτα και τον κώδικα της ιπποτικής αβροφροσύνης. Οι μυθιστορίες είναι γραμμένες σε έμμετρο ή πεζό λόγο και ανάμικτη από λόγια και δημώδη στοιχεία γλώσσα.

Τα επύλλια συμπίπτουν ως τη θεματική και την πλοκή τους με τις μυθιστορίες. Είναι μικρά επικά ποιήματα, με αφηγηματικό χαρακτήρα, συναισθηματικές εντάσεις και λυρικές αποχρώσεις του ερωτικού στοιχείου. Έχουν κατά κανόνα ως κεντρικό θέμα τους έναν ήρωα ή μιαν ηρωίδα, συνδυάζοντας ηρωική ατμόσφαιρα με ευγενικούς έρωτες.


Η αρχαιοελληνική παράδοση
Στους πρώτους βυζαντινούς χρόνους, η επική ποίηση γνωρίζει μεγάλη άνθηση, ακολουθώντας τα πρότυπα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Στα επύλλια και τις βυζαντινές μυθιστορίες γίνεται φανερή η επίδραση του αρχαιοελληνικού στοιχείου.

Ο ποιητής Μουσαίος, ο οποίος έζησε στον 5ο μ.Χ. αιώνα, ύμνησε με τους στίχους του το ερωτικό δράμα των δύο άτυχων εραστών στο "Τα καθ' Ηρώ και Λέανδρον" έργο του και είναι ο πρόδρομος μιας σειράς εμπνεύσεων στα βυζαντινά χρόνια. Μέσα στους 343 στίχους του βρήκε ο ελληνικός κόσμος τον ωραιότερο ίσως ερωτικό θρύλο του. Ο Γερμανός ελληνιστής Καίχλυ το χαρακτήρισε ως "το τελευταίο ρόδο από τον μαραμένο κήπο της ελληνικής ποίησης".

Ηρώ και Λέανδρος. Πίνακας του Πιέρ-Κλωντ Ντελόρμ

Στα ασιατικά παράλια του Ελλήσποντου, εκεί που ορθώνονται η μία απέναντι στην άλλη η Άβυδος και η Σηστός, παίχτηκε ένα από τα πιο όμορφα και πιο συγκινητικά ερωτικά δράματα του αρχαίου κόσμου. Πανηγυρίζει η πόλη της Σηστού, όπου γιορτάζεται η θεά Αφροδίτη. Ο Λέανδρος, που είχε έρθει για προσκύνημα από την αντικρινή Άβυδο, ερωτεύεται παράφορα την Ηρώ, την πιο όμορφη υπηρέτρια της Θεάς, κόρη του άρχοντα Θρασύλλου, την οποία ο πατέρας της την έταξε γυναίκα του Αντίστρατου, ηγεμόνα μιας γειτονικής πολιτείας.

Η Ηρώ ανταποκρίνεται στον έρωτα του Λέανδρου, αρνείται να υποταχθεί στην πατρική θέληση, τελειώνει το έργο της στο ναό και δέχεται στον πύργο της τον αγαπημένο της Λέανδρο και του δίνεται την πρώτη κιόλας εκείνη νύχτα. Κάθε βράδυ βάζει ένα αναμμένο λυχνάρι στο υψηλότερο μέρος του πύργου και ο ερωτευμένος Λέανδρος, έχοντας φάρο του το φως του λυχναριού, κολυμπούσε την απόσταση που χώριζε τις δύο πόλεις και έφθανε στην απέναντι ακτή, όπου τον πρόσμενε η αγαπημένη του.

Κάποτε έφτασε η εποχή του χειμώνα και τότε συνέβη το μοιραίο: Το λυχνάρι βρέθηκε αναμμένο στον πύργο - φαίνεται ότι η γριά τροφός το άναψε από συνήθεια - και ο Λέανδρος πήρε το φωτεινό σημάδι για ερωτικό κάλεσμα, έπεσε στην παγωμένη θάλασσα παλεύοντας με πελώρια κύματα, το κρύο και το πυκνό σκοτάδι. Ο δυνατός όμως άνεμος έσβησε το λυχνάρι και ο Λέανδρος, χάνοντας τον προσανατολισμό του, παρασύρεται από τα κύματα και πνίγεται.

Το πρωινό παρασύρθηκε το πτώμα του στην ακτή. Τρελή από την τρομερή είδηση του θανάτου του Λέανδρου, η Ηρώ ρίχνεται από τον πύργο της και πεθαίνει μαζί με τον αγαπημένο της. Βρήκαν αγκαλιασμένα τα λείψανά τους κι έτσι αγκαλιασμένους τους έθαψαν στον ίδιο τάφο.
Η επίδραση της Δύσης

Στις βυζαντινές μυθιστορίες και τα επύλλια, όπως επισημαίνει ο Ιταλός ελληνιστής Μάριο Βίττι (Mario Vitti), "η βυζαντινή θεωρία του μυθιστορήματος συγχωνεύεται αρμονικά με μερικές δυτικές τάσεις και με την ώριμη λαϊκότροπη αφηγηματική τέχνη". Στις βυζαντινές διηγήσεις, όπως και στις μπαλάντες, τις εποποιίες και τις σάγκες της Δύσης, γίνεται φανερή η επίδραση του ελληνικού στοιχείου.

Η Ευρώπη έδωσε το "Άσμα του Ρολάνδου", το "Τραγούδι των Νιμπελούγκεν", το "Ποίημα του Σιντ", οι σλαβικές χώρες έδωσαν τα νοσταλγικά δημοτικά τραγούδια τους, το Βυζάντιο και η Φραγκοκρατούμενη Ελλάδα έδωσαν το "Διγενή Ακρίτα και το "Χρονικό του Μορέα.

Τραγούδησαν οι τροβαδούροι το θρίαμβο του έρωτα, τα κατορθώματα των ιπποτών, τη χαρά της φύσης, τη μαγεία της σελήνης. Με τον ίδιο τρόπο, οι Βυζαντινοί ύμνησαν τους αγώνες των ακριτών, την πίστη στον αιώνιο έρωτα, τη δροσιά μιας πηγής, το ρομαντισμό της αγνότητας. Οι πράξεις των ηρώων, οι χαρές και οι πόνοι τους, οι νίκες και οι συμφορές τους τρέφουν τη φαντασία του λαού, ενθουσιάζουν την ψυχή, σφυρηλατούν το ήθος, εξυψώνουν τη ζωή, θεμελιώνουν τον πολιτισμό. Αυτό έπραξε και ο άγνωστος ποιητής του "Διγενή Ακρίτα".
Το έπος του Διγενή Ακρίτα

Βυζαντινό πιάτο με παράσταση του Διγενή Ακρίτα. Μουσείο Στοάς Αττάλου

Ο Βυζαντινός άρχοντας Ανδρόνικος Δούκας και η γυναίκα του Άννα απέκτησαν πέντε γιους και μία κόρη, την Ειρήνη. Αστρολόγοι όμως μελέτησαν το ζώδιο της κόρης και προφήτευσαν πως διέτρεχε τον κίνδυνο αρπαγής. Θορυβήθηκαν οι γονείς κι έκλεισαν την κόρη τους σ' ένα κάστρο, που το φρουρούσαν αυστηρά.

Είχε μεγαλώσει πια η αρχοντοπούλα, δεκαπέντε χρόνων, ωραία, αγνή, ποθητή, όταν βγήκε μιαν ημέρα με τις σκλάβες της συντροφιά να περπατήσει γύρω από το καστέλλο. Έτυχε την ίδια ημέρα να περνά από εκεί ο Εμίρης των Σαρακηνών, ο Μουσούρ. Θαμπώθηκε από την ομορφιά της και την άρπαξε μακριά στη χώρα του. Τον κυνηγούν τα αδέλφια της και ο μικρότερος αδελφός της, ο Κωνσταντής, μονομαχεί και νικά τον άγριο Μουσούρ. Τρελά ερωτευμένος, ο εμίρης πείθει τους αδελφούς να γίνει Χριστιανός και να πάρει την Ειρήνη γυναίκα του.

Από το γάμο αυτό γεννήθηκε ο Διγενής Ακρίτας. Ο Διγενής μεγαλώνει, όλοι θαυμάζουν τη λεβεντιά και την παλληκαριά του, γίνεται ο τρόμος των ληστών. Σ' ένα κυνήγι του, βλέπει στο παραθύρι κάποιου πύργου την Ευδοκία, την κόρη του στρατηγού Δούκα, της τραγουδά με την κιθάρα του, κεραυνοβόλα την ερωτεύεται, το ίδιο κι εκείνη, και συμφωνούν να δραπετεύσουν. Τους καταδιώκει ο στρατηγός και οι γιοί του, πολεμούν και νικά ο Διγενής, ενθουσιάζεται ο πατέρας από την ανδρεία του και δέχεται να δώσει την κόρη του.

Μετά το γάμο, ο Διγενής γίνεται ακρίτας, φεύγει να πολεμήσει τους βαρβάρους στα σύνορα. Κατατροπώνει τους Απελάτες, μονομαχεί και νικά την περίφημη Βασίλισσα των Αμαζόνων Μαξιμώ, φονεύει φοβερό δράκοντα και πάνω στο άνθος της ηλικίας του αρρωσταίνει και πεθαίνει στο αρχοντικό παλάτι του στον ποταμό Ευφράτη. Στο στήθος του επάνω ξεψυχά και η Ευδοκία, μη αντέχοντας το θάνατο του αγαπημένου της.

Έτσι έψαλλε η Βυζαντινή Μούσα τα ανδραγαθήματα και τους ηρωισμούς των ακριτών, όπως η ομηρική εποχή εξύμνησε τους ήρωες τους ομηρικούς.
Βυζαντινές μυθιστορίες και επύλλια

Στα τέλη του 12ου μ.Χ. αιώνα εμφανίζεται εντυπωσιακή παραγωγή έμμετρων μυθιστοριών, με περιεχόμενο περιπετειώδεις ιστορίες με περιγραφές ερωτικών σκηνών, αποχωρισμών και αναγνωρίσεων εραστών. Υπάρχουν τέσσερις μυθιστορίες αυτού του τύπου κατά την περίοδο αυτή, που αποτελούν έξοχα δείγματα βυζαντινής μυθιστορίας.

Πρόκειται για τα έργα "Τα κατ' Αρίστανδρον και Καλλιθέαν" του Κωνσταντίνου Μανασσή, "Τα κατά Ροδάνθην και Δοσικλέα" του Θεόδωρου Προδρόμου (Πτωχοπροδρόμου), "Τα κατά Δροσίλλαν και Χαρικλέα" του Νικήτα Ευγενιακού και "Το καθ' Υσμίνην και Υσμηνίαν" του Ευσταθίου Μακρεμβολίτη, τα οποία γράφτηκαν στο πλαίσιο της ουμανιστικής κίνησης που εκδηλώθηκε κατά την περίοδο του Μανουήλ Α' Κομνηνού (1143 - 1180).

Η μυθιστορία "Καλλίμαχος και Χρυσορρόη" αποτελεί έξοχο δείγμα ελεγειακού-ερωτικού ύφους, το οποίο, όπως υποστηρίζει και πάλι ο Μάριο Βίττι, θεωρείται ότι γράφτηκε από τον Ανδρόνικο Παλαιολόγο της αυτοκρατορικής οικογένειας, στα πρώτα χρόνια του 14ου αιώνα.

Το ίδιο αφηγηματικό και λυρικό ύφος βρίσκεται και στη μυθιστορία "Λίβιστρος και Ροδάμνη", που τοποθετείται στον 14ο μ.Χ. αιώνα, με άμεση όμως σχέση με τα δυτικά πρότυπα και τη δυτική θεματολογία, όπως και στα ιπποτικά-ερωτικά μυθιστορήματα "Φλώριος και Πλατζιαφλώρα" και "Ιμπέριος και Μαργαρώνα".

Η πιο γνωστή, κατά την Αναγέννηση, ελληνική μυθιστορία ήταν "Τα κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα", έργο γραμμένο από τον Αχιλλέα Τάτιο, Έλληνα μυθιστοριογράφο από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου που έζησε τον 5ο μ.Χ. αιώνα, ο οποίος περιγράφει τις περιπέτειες δύο εραστών με ευγενική καταγωγή στην Τύρο, τη Σιδώνα, τοΒυζάντιο και την Αίγυπτο. Το έργο μεταφράστηκε στα λατινικά το 1554, στα ιταλικά το 1550, στα γαλλικά το 1568 και στα αγγλικά το 1594.
Δείτε επίσης
Δημώδης βυζαντινή λογοτεχνία
Πηγές
Mario Vitti: "Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας", Εκδόσεις Οδυσσέας, Αθήνα, 1978.
Gilbert Highet: "Η Κλασική Παράδοση: Ελληνικές και ρωμα'ι'κές επιδράσεις στη λογοτεχνία της Δύσης", Μορφωτικό 'Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1988.
"ΕΛΛΑΣ" (Η Ιστορία και ο Πολιτισμός του Ελληνικού 'Εθνους από τις Απαρχές μέχρι Σήμερα), τόμος Α', Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα, 1997.
Παγκόσμιον Λεξικόν των 'Εργων, Διεθνής Οργανισμός SPIRITUS MUNDI, Αθήναι, 1965.
Δημήτριος Σφήκας: "Επύλλια και Τραγούδια: Από το Βυζαντινό Μεσαίωνα", Εφημ. ΝΕΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑ, φύλλα 18/7/1965, 25/7/1965, 1/8/1965 & 15/8/1965.

http://el.wikipedia.org

Μυθιστορία

Αρθουριανός Κύκλος ή Βρετανικό Ζήτημα - Οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης http://el.wikipedia.org/

Ο όρος μυθιστορία χρησιμοποιείται στην ελληνική φιλολογική ορολογία ως απόδοση του αγγλικού romance, που αναφέρεται σε ένα λογοτεχνικό αφηγηματικό είδος που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα αρχικά στη Γαλλία, με τα έργα του Chrétien de Troyes, και αργότερα εξαπλώθηκε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το περιεχόμενό της είναι κατά κύριο λόγο ερωτικό και η πλοκή περιπετειώδης: αφηγείται τα κατορθώματα ενός ήρωα προκειμένου να κερδίσει την αγαπημένη του και να ζήσει μαζί της. Διαδραματίζεται συνήθως σε ιπποτικό περιβάλλον και συχνά είναι έντονο το υπερφυσικό ή και μαγικό στοιχείο. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της μυθιστορίας είναι ο ιδεαλιστικός χαρακτήρας και η απόσταση από την πραγματικότητα που την διαφοροποιεί από τον ρεαλισμό του μυθιστορήματος. Οι πρώτες μυθιστορίες ήταν έμμετρες, αλλά αργότερα εμφανίστηκαν και έργα σε πεζό λόγο. Οι τρεις μεγάλοι κύκλοι θεμάτων από τους οποίους αντλούσαν κυρίως οι μεσαιωνικές μυθιστορίες ήταν ο Βρετανικός (ο κύκλος του Βασιλιά Αρθούρου), ο Ρωμαϊκός, που περιλάμβανε έργα με θέμα από την αρχαιότητα, και ο Γαλλικός (γύρω από τον Καρλομάγνο).[1]
Ζητήματα ορολογίας

Η διάκριση μεταξύ μυθιστορίας (romance) και μυθιστορήματος (novel) χρησιμοποιείται διεθνώς μόνο στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία, ενώ αρκετοί κριτικοί υποστηρίζουν ότι αυτή η διάκριση δεν έχει νόημα[2]. Μέρος της αγγλόφωνης βιβλιογραφίας χρησιμοποιεί επίσης τον όρο romance για να αναφερθεί και στα αρχαία ελληνικά μυθιστορήματα[3].

Ο ελληνικός όρος μυθιστορία χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά από τον Αδαμάντιο Κοραή ως μετάφραση του γαλλικού roman, με τη σημασία της «πλαστής ιστορίας ερωτικών παθημάτων». Την ίδια εποχή χρησιμοποιούνταν και οι όροι ρωμανόν και ρομάντζο, αλλά για αρκετά χρόνια επικράτησε ο όρος μυθιστορία για τη δήλωση του εκτενούς αφηγηματικού είδους που σήμερα ονομάζεται μυθιστόρημα. Ο τελευταίος όρος σταδιακά από τα μέσα του 19ου αι. άρχισε να επικρατεί έναντι τουμυθιστορία και τελικά καθιερώθηκε[4].

Η σύγχρονη ελληνική φιλολογία χρησιμοποιεί τον όρο μυθιστορία (συχνά παράλληλα με τον όρο μυθιστόρημα) για να αναφερθεί στα εκτενή ερωτικά αφηγήματα των βυζαντινών χρόνων, λόγια και δημώδη (Τα κατά Ροδάνθην και Δοσικλέα, Τα καθ' Υσμίνην και Υσμινίαν, Καλλίμαχος και Χρυσορρόη, Λίβιστρος και Ροδάμνη, Αχιλληίςκ.α.)[5], τον Διγενή Ακρίτη[6] και τον Ερωτόκριτο[7].

Ο όρος ρομάντζο, το περιεχόμενο του οποίου ταιριάζει γενικά με το περιεχόμενο της μυθιστορίας, έχει αποκτήσει πλέον περισσότερο υποτιμητική σημασία[8], δηλώνοντας ένα «χαμηλού επιπέδου ερωτικό αφήγημα»[9], έχει χρησιμοποιηθεί ωστόσο και στα ελληνικά για την απόδοση του romance[10].
Σημειώσεις

 J.A. Cuddon, A dictionary of literary terms, André Deutsch 1997, λήμμα «romance», M.H. Abrams, Λεξικό λογοτεχνικών όρων, Πατάκης, Αθήνα 2006, λήμμα «ιπποτική μυθιστορία».
Encyclopedia of litterature and criticism, σελ. 177
Encyclopedia of litterature and criticism, σελ. 180
Για την ιστορία των όρων στα ελληνικά βλ. Α. Σαχίνης, Θεωρία και άγνωστη ιστορία του μυθιστορήματος στην Ελλάδα. 1760-1870, Καρδαμίτσας, Αθήνα 1992, κυρίως σελ. 13-20, 23, 41, 60
 R. Beaton, Η ερωτική μυθιστορία του ελληνικού μεσαίωνα, Καρδαμίτσας, Αθήνα 1996, σελ. 21 και 264-265
 Με επιφυλάξεις για τον επικό ή μυθιστορ(ηματ)ικό χαρακτήρα του έργου, βλ. Beaton 1996, σελ. 77-79
 D. Holton, «Μυθιστορία», Κοινωνία και λογοτεχνία στην Κρήτη της Αναγέννησης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1996
 Γ. Γιατρομανωλάκης, Αχιλλέως Αλεξανδρέως Τατίου, Λευκίππη και Κλειτοφών, ΜΙΕΤ, Αθήνα 1990, σελ. 720 και 725
 Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα 1998
 N.Frye, Ανατομία της κριτικής. Τέσσερα δοκίμια, μτφ. Μαριζέτα Γεωργουλέα, Gutenberg, Αθήνα 1997

http://el.wikipedia.org

Άγγελος Τερζάκης (1907-1978)

Αποστρέφομαι τους ανθρώπους που δεν αμφιβάλλουν.
“ΔΙΧΩΣ ΘΕΟ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Α, τι δύσκολη η ηθική, που τόσο εύκολα την απαιτούμε!
“ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ” ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Η ζωή είναι κάτι τρομαχτικά σκληρό, που ο άνθρωπος θέλει σώνει και καλά να το κάνει ήπιο. Ε, δε γίνεται ήπιο!
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ

Η ελευθερία προϋποθέτει τη σκληρότητα. Δεν μπορώ να είμαι ελεύθερος όταν ενδίδω.
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Ο άνθρωπος έχει γεννηθεί για να ποθεί την ελευθερία μέσα σ’ ένα κόσμο που δεν την ανέχεται.
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ” Εκδόσεις ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Μερικοί κατορθώνουν να ζουν με τη στιγμή. Είναι οι ευτυχέστεροι.
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Οι τρεις βασικοί νόμοι της ζωής είναι: το άνισο, το άδικο, το ανήθικο.
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Φαίνεται πως η εντολή της ζωής είναι τέτοια: να ιδρώσεις, να σκοντάψεις, να δακρύσεις, ώσπου, μέσα στην απέραντη βουρκοθάλασσα, ν’ αγγίξεις κάποια στιγμή με τ’ ακροδάχτυλα το σπάνιο διαμάντι της χαράς, που μόλις το βρεις το χάνεις, κι αρχίζεις πάλι από την αρχή.
“ΑΠΡΙΛΗΣ” Εκδόσεις ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Χριστιανισμός, που θεωρήθηκε θρησκεία των αδυνάτων, είναι στην πραγματικότητα θρησκεία των απίθανα, των απάνθρωπα δυνατών. Γι’ αυτό βρήκε τόσο λίγο έδαφος εφαρμογής είκοσι αιώνες τώρα.
“ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

από το ημερολόγιο του Άγγελου Τερζάκη:

18/11/1940
Φεύγουμε για το Μέτωπο. Κυριακή απόγευμα ώρα 4.40΄. Όλη η κακομοίρα η Ρωμιοσύνη μας χαιρέτησε στο πέρασμά μας. Νέοι, γέροι, γυναίκες, παιδιά. Μας στέλνουν φιλιά. Κάνανε το σταυρό τους κι ύστερα σηκώνανε στον ουρανό τα χέρια. Λυπάμαι τους συναδέλφους μου που δεν γνώρισαν τέτοιες στιγμές. Τα δάκρυα σούρχονται στα μάτια. Οι συνάδελφοι πρόσφεραν καραμέλες, τσιγάρα.

19/11/1940
Συναντήσαμε πρωί-πρωί ένα τραίνο με τραυματίες. Τα παιδιά γίνονται μελαγχολικά. Οι ελαφρά τραυματισμένοι είναι όρθιοι και μας χαιρετούνε γελώντας. Ρωτούν τι σύνταγμα είμαστε. Ένας τους φωνάζει: “Τους φάγαμε”. Μας δίνουνε οι αξιωματικοί τη διαταγή να έχουμε τα όπλα μας γεμάτα (ίσως, μη φανεί αεροπλάνο).

20//11/1940
Όλα τα πράγματα γίνονται πολύτιμα: Ένα κομμάτι σπάγγου, ένα κομμάτι εφημερίδα, ένα σπίρτο. Καπνίζουμε το τσιγάρο ώσπου να κάψει το δάχτυλο.

Στρατόπεδο κοντά στον Άραχθο.
Βρέχει. Κλεισμένοι στ’ αντίσκηνο τρώμε καρύδια και κουραμάνα. Οι αρβύλες μας έχουν οκάδες τη λάσπη.
Την ώρα του προσκλητηρίου πέρασε ένα αυτοκίνητο με τέσσερις Ιταλούς αιχμαλώτους. Ο ένας, ο ταγματάρχης είναι ευδιάθετος, μασουλάει. Οι φαντάροι τούς προσφέρουν καρύδια, τσιγάρα. Είναι οι τρεις αχώριστοι. Όλοι αξιωματικοί. Ο ένας νέος, λιγνός, με ακαλλιέργητο γενάκι σκύβει το κεφάλι και δεν κοιτάζει γύρω, δεν μιλάει. Είναι ντροπιασμένος, αποφεύγει τα βλέμματά μας. Του προσφέρουν τσιγάρο και αρνείται ευγενικά.

Τα γράμματα του νεκρού. Τον βρήκανε νεκρό, έξω από το Καλπάκι. Ήτανε λέει, πεσμένος, ανάσκελα, ως 25 χρονών. Αντόνιο Τσεκκαρέλι τον έλεγαν. Του γράφει η μάνα του και ο θειος του με τη θεία νουνά του.
Λίγες λέξεις, τυπικές σχεδόν. Η μάνα: “Χαίρομαι που είσαι καλά. Μια mamma δεν μπορεί παρά να εύχεται το γρήγορο γυρισμό του γιου της. Τη φωτογραφία σου τη λάβαμε. Δε σου στείλαμε δικές μας, όχι γιατί δεν φροντίσαμε αλλά γιατί ο καιρός ήταν, αυτές τις μέρες συννεφιασμένος. Ο πατέρας σου κι οι αδερφάδες σου, σε χαιρετούν και προσμένουν να γυρίσεις. Απρίλης 1940″.
Οι φαντάροι γελούνε χοντρά.

7/1/1941
Ποιος θα μου δώσει ποτέ πίσω τους μήνες αυτούς, τους μοναδικούς, που το παιδάκι μου μεγαλώνει, που κάθε μέρα του, κάθε στιγμή του είναι και μια καινούργια λέξη, μια καινούργια νόηση, μια καινούργια χαρά, και που εγώ δεν θα την ξαναβρώ ποτέ, δεν θα τις χαρώ ποτέ μου;

19/1/1941
Από το πρωί σήμερα βροντάει το κανόνι. Σαν βροντή. Ένας αυτόμολος που παρουσιάστηκε εδώ είπε πως οι Ιταλοί θάκαναν σήμερα γενική επίθεση. Λοιπόν αυτό είναι.
Η πρώτη και τελευταία ίσως προσπάθεια του Καμπαλέρο. Πίσω της -λέει το δελτίο του Στρατηγείου- κρύβεται τέλεια αποσύνθεση. Βλέπει τον κλοιό που περισφίγγεται γύρω από το Τεπελένι και αγωνίζεται να τον σπάσει.

-Τι μέρα είναι σήμερα;
-Στην κοινωνία των ανθρώπων Πέμπτη. Σ’ εμάς τίποτα.

ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΕΡΖΑΚΗΣ “ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ”
Εκδόσεις ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ/ΕΥΘΥΝΗ

Έχεις ποτέ σου προσέξει τι δίνει ζωντάνια, φωτοσκίαση, τρυφερότητα στη μορφή του Χριστού; Η αδυναμία του στο όρος των Ελαιών, η στιγμή που κινδυνεύει να φανεί κατώτερος από την αποστολή του. Να προδώσει το Θεό. Δίχως αυτή τη στιγμή, ο Χριστός θα μπορούσε να είναι γιος του Θεού, δε θα μπορούσε όμως να είναι γιος του Ανθρώπου.
“ΔΙΧΩΣ ΘΕΟ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Ό άνθρωπος θέλησε να ελευθερωθεί από το Θεό και υποδουλώθηκε στο Χρόνο. Αυτό είναι το δράμα του καιρού μας.
“Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΕ ΑΔΙΕΞΟΔΟ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Είναι φοβεροί οι άνθρωποι που δεν έχουν ποτέ αμαρτήσει, ή που νομίζουν πως ποτέ δεν αμάρτησαν. Ο ανεπίληπτος είναι τέρας, έξω από το φυσικό νόμο. Εγώ αγαπώ τον αμαρτωλό.
“ΔΙΧΩΣ ΘΕΟ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Αν κάποιος ανεκάλυψε την αγάπη, (…) αυτός ο κάποιος είναι ο άνθρωπος. Την ανεκάλυψε σε πείσμα του Θεού!
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ

Από τους δέκα ανθρώπους που σου ζητάν τη γνώμη σου για κάτι, οι εννέα το κάνουνε μονάχα για να σου πούνε τη δική τους.
“ΜΕΝΕΞΕΔΕΝΙΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Να βλέπουμε τον κόσμο, τη Δημιουργία ολάκερη, παραδομένη στην αλληλοεξόντωση, κυλισμένη στο αίμα, να σπαράζει και ν’ αχνίζει, να βλέπουμε τη Φύση εχθρό ορκισμένο του ανθρώπου, και να λέμε το Δημιουργό αγαθό, αυτό – συμπαθάτε με – είναι κάτι που δεν το καταλαβαίνω.
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ”

Απόσπασμα από το ημερολόγιο του Α. Τερζάκη:
14/10/1944
Τρεις ημέρες “λευτεριάς” ούτε μια στιγμή χαράς.

Στις 12 του μηνός (Πέμπτη), το πρωί, ντυνόμουνα για να πάω στο γραφείο μου όταν η Λουζία μου λέει: “Κάτι τρέχει έξω!”. Βγαίνει η Άφρω και γυρίζει λέγοντας: “Έρχονται, λέει, οι Εγγλέζοι”. “Καλά, τους λέω, θα ντυθώ και θα βγω έξω να ιδώ”. Ντύθηκα, βγήκα, κι είδα τα σπίτια (…) να σημαιοστολίζονται. Ο κόσμος έτρεχε προς την Ομόνοια χωρίς να ξέρει τι τρέχει και τι θέλει. Ξαναμπήκα στο σπίτι κι ενώ έβγαζα να τους αφήσω λεπτά για ψώνια με πήρανε τα κλάματα. “Κάνετε το σταυρό σας, παιδιά μου”, τους λέω, “γιατί ξανάδαμε τη σημαία μας κρεμασμένη”. “Γιατί κλαις, μπαμπά;” με ρωτάει ο Μιμάκος. “Άμα μεγαλώσεις, παιδί μου”, του απαντώ, “θα καταλάβεις γιατί κλαίω”.

Στο θέατρο. Φωνάζω να σημαιοστολίσουν. Ο Χριστόφορος ο Ταβουλάρης δε βρίσκεται πουθενά. Ανεβαίνω στο φροντιστήριο και παίρνω μόνος μια μεγάλη σημαία. Κατεβαίνω στο Θέατρο λέγοντας να την κρεμάσουν. Και τότε γίνεται το συμβολικό: Ενώ ο Λιδωρίκης είχε έρθει κοντά, ο Καρούσος πιάνει το πανί της σημαίας λέγοντας: “Μια στιγμή!”. Και προσθέτει: “Πρέπει να καταλάβουμε ότι εκείνο που έφερε την απελευθέρωση είναι το ΕΑΜ. Λοιπόν πρέπει να γράψουμε πάνω στη σημαία ΕΑΜ”. Αντιρρήσεις του Λιδωρίκη. Τον βάζουνε μπροστά. Εγώ, σε λίγο, προσπαθώ να τους συνετίσω, φωνάζοντας κατά μέρος την Παΐζη και τον Καρούσο. Τίποτα. Αρχίζει η στάση τους να γίνεται αυθάδης και προκλητική. Από κείνη τη στιγμή τα πράματα παίρνουνε κατήφορο. Τα συνεργεία ράβουνε με κόκκινη κλωστή πάνω στις σημαίες το ΕΑΜ, ΕΛΑΣ. Ανάρτηση της σημαίας, λόγος του Γληνού, χειροκροτήματα, ζητωκραυγές για το Κομμουνιστικό Κόμμα. Επί σκηνής λόγος του Καρούσου. Πάλι το Κομμουνιστικό Κόμμα.

από το ημερολόγιο του Α. Τερζάκη (εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 24/10/1999)

Τίποτε πιο αξιοθαύμαστο από το μέγεθος της ανθρώπινης μωρίας.
«ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ» ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Πόσο περιορισμένη είναι η μελωδία της πολιτικής. Παίζει το σκοπό της απάνω σε δύο μόνο νότες: την υποκρισία και τον κυνισμό.
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Χμ! Αυτοί οι «καλοί άνθρωποι» που είναι πρόθυμοι όλα να τα παινέψουν, όλα να τα συγχωρέσουν, όλα να τα ανεχθούν. Κάνουν τη ζωή επίπεδη, χωρίς αξιολογικές διακυμάνσεις. Αν ίσχυε η «καλοσύνη» τους, θα επιτρέπονταν όλα – με ποιο αποτέλεσμα; Να επωφεληθούν φυσικά οι πονηροί. Να επιβραβευθούν οι φαύλοι.
«ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ» ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Το δράμα είναι πως ο Θεός είναι σύλληψη υποκειμενική. Η εποχή μας ζητάει αντικειμενικές αλήθειες.
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ”
αντιγραφή από το ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Στιγμές – στιγμές συλλογίζομαι, όχι αν ο Θεός υπάρχει, παρά αν είναι αναγκαίος να υπάρχει.
“ΔΙΧΩΣ ΘΕΟ”

Η πατρίδα δεν μπορεί για μερικά από τα παιδιά της να είναι μητέρα και για τ’ άλλα μητριά. Όταν τη βλέπετε να οργανώνεται έτσι ώστε μερικούς να ευνοεί και άλλους να κατατρέχει, όταν δεν δίνει σ’ όλους ίσες ευκαιρίες, όταν αποφασίζει να στηρίξει την υπόστασή της σε μια κατηγορία από ευνοουμένους, πράγμα που συνεπάγεται μιαν ασύγκριτα πολυπληθέστερη κατηγορία αδικημένων, τότε η πατρίδα αυτή χάνει όχι μόνο τα ηθικά της ερείσματα αλλά και την ιερότητά της.
άρθρο στην εφ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 9/3/1966 από το βιβλίο “ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Η πολιτική ζωή είναι όπως τα παγόβουνα. Αυτό που φαίνεται είναι ένα πολλοστημόριο του πραγματικού. Το κύριο σώμα είναι υποβρύχιο – παζάρια, συναλλαγές, ελιγμοί. Και ο κοσμάκης διαβάζοντας αυτά που οι αφεντάδες του θέλουνε να διαβάζει, νομίζει και πως μπορεί να κρίνει. Σάμπως να διέθετε τα πραγματικά δεδομένα!
“ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ” ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ

Να δεχτώ πως η ανώτατη εξουσία που εφορεύει τον κόσμο δεν έχει για χαραχτηριστικό της την κακία… Ωραία! Τότε θα έχει για κύριο γνώρισμά της την αναισθησία…
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ”

Ο Άγγελος Τερζάκης για τον έρωτα:

Το μεγαλείο του έρωτα βρίσκεται στην προσφορά. Όχι σ’ αυτό που παίρνεις.
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Τι άλλο είναι ο έρωτας, λογουχάρη, από ένας βασανισμός του ενός για τον άλλο, του ενός από τον άλλο;
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Τι σχέση έχει με την αγάπη ο έρωτας; Η αγάπη είναι αυταπάρνηση, ο έρωτας εγωισμός.
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Η ομορφιά του έρωτα δε βρίσκεται στην αιωνιότητα, βρίσκεται στην προσωρινότητα!
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Λένε τον παράνομο έρωτα πρόστυχο. Ψέματα! Ο νόμιμος έρωτας είναι ο πρόστυχος, γιατί έχασε αυτό το μυστηριακό, το αμαρτωλό, το μαρτύριο που σε ξεσκίζει.
“ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Ο έρωτας είναι ένα πάθος εγωιστικό, έχουν άδικο να τον καλλωπίζουν. Θέλεις την ευτυχία του αγαπημένου προσώπου υπό τον όρο πως θα του τη δώσεις εσύ κι όχι άλλος.
“ΔΙΧΩΣ ΘΕΟ” Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Ο Τερζάκης για τον άνθρωπο:

Αποστρέφομαι τους ανθρώπους που δεν αμφιβάλλουν.
«ΔΙΧΩΣ ΘΕΟ»

Οι άλλοι αγαπούν τον άνθρωπο για ό,τι είναι. Εγώ τον αγαπώ γι’ αυτό που θα μπορούσε να είναι.
«ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ»

Ο άνθρωπος είναι η μεγάλη αποτυχία του Θεού. Μια απόπειρα να δημιουργηθεί ανώτερο ον, και που αστόχησε. Πανηγυρικά αστόχησε. Αυτή την αποτυχία πληρώνουμε, χιλιάδες, εκατομμύρια χρόνια τώρα.
«ΜΥΣΤΙΚΗ ΖΩΗ»

Ο αιώνιος άνθρωπος: πιστεύει με την καρδιά ό,τι ο νους του αποκρούει. Αποκρούει με την καρδιά του ό,τι ο νους του παραδέχεται.
«Η ΑΝΑΓΚΗ ΤΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ»

Από τους δέκα ανθρώπους που σου ζητάνε τη γνώμη σου για κάτι, οι εννέα το κάνουνε μονάχα για να σου πούνε τη δική τους.
«ΜΕΝΕΞΕΔΕΝΙΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ»

Είναι αξιοσημείωτο ότι η Φύση έχει γεννήσει τον πολέμιό της (τον άνθρωπο). Μεγαλοψυχία; Λάθος; Τύχη τυφλή;
«ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ»

Η ομορφιά της ανθρώπινης μοίρας μπορεί και να μη βρίσκεται μονάχα στην εκπλήρωση. Μπορεί να είναι και τ’ ασυλλόγιστο φτεροκόπημα του Ικάρου.
«ΑΠΡΙΛΗΣ»

από τις “Προσωπικές σημειώσεις” του Άγγελου Τερζάκη.

16. Η Αλήθεια, από την ίδια της τη φύση είναι φτιαγμένη για πολύ λίγους. Και ούτε αυτοί άλλωστε μπορούν ν’ αντισταθούν στο διαλυτικό της αγκάλιασμα, στη θανατηφόρα εξομολόγησή της.

23. Υπεροψία θα πει να μην μπορείς να διαβάζεις τα διδάγματα της ζωής.

27. Μας αναστατώνει το γεγονός του θανάτου, όμως λησμονούμε ότι είναι τόσο φυσιολογικό όσο μια γέννηση, και πάντως πολύ πιο αναγκαίο…

44. Είναι αξιοσημείωτο ότι η Φύση έχει γεννήσει τον πολέμιό της (τον άνθρωπο). Μεγαλοψυχία; Λάθος; Τύχη τυφλή;

45. Το κακό είναι σύμφωνο με τη φυσική τάξη του κόσμου. Το καλό είναι που αποτελεί εισβολή αδόκητη μέσα της.

54. Χμ! αυτοί οι “καλοί άνθρωποι” που είναι πρόθυμοι όλα να τα παινέψουν, όλα να τα συχωρέσουν, όλα να τ’ ανεχθούν. Κάνουν τη ζωή επίπεδη, χωρίς αξιολογικές διακυμάνσεις. Αν ίσχυε η “καλοσύνη” τους, θα επιτρέπονταν όλα – με ποιο αποτέλεσμα; Να επωφεληθούν φυσικά, οι πονηροί. Να επιβραβευθούν οι φαύλοι.

64. Δεν πιστεύω στην καθαρότητα πράξεων που γίνονται από όχι καθαρούς ανθρώπους.

72. Η ελευθερία προϋποθέτει τη σκληρότητα. Δεν μπορώ να είμαι ελεύθερος όταν ενδίδω.

74. Μήπως θα ‘πρεπε να αναθεωρηθεί η ηθική; Όπως είναι, πλάθει υποκριτές και θύματα. Υποκριτές εκείνους που δεν την πιστεύουν αλλά αναγνωρίζουν τη χρησιμότητά της, θύματα εκείνους που την πιστεύουν.

89. Οι τρεις βασικοί νόμοι της ζωής είναι: το άνισο, το άδικο, το ανήθικο.

126. Έχω αμαρτήσει κι εγώ γιατί πρόσφερα την ελπίδα.

191. Όλων μας το κορμί είναι φτιαγμένο από λάσπη, μερικών όμως είναι και η ψυχή.

194. Το δράμα είναι πως ο Θεός είναι σύλληψη υποκειμενική. Η εποχή μας ζητάει αντικειμενικές αλήθειες.

200. Το αληθινό δράμα στην περίπτωση του Σάντσου και του Δον Κιχώτη είναι ότι ο Σάντσος μπορεί να φανερώνει στο Δον Κιχώτη την πλάνη του, ο Δον Κιχώτης όμως δε γίνεται ποτέ ν’ αποδείξει στο Σάντσο το μεγαλείο της πλάνης.

ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΕΡΖΑΚΗΣ “ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ”
Εκδόσεις ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ / ΕΥΘΥΝΗ
Άγγελος Τερζάκης (1907-1978)

Ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες:

Ο κόσμος αν σωθεί, θα το χρωστάει στους κουτούς

Παραθέματα και αφορισμοί από το έργο του Α. Τερζάκη

Αποσπάσματα από το ημερολόγιο του Α. Τερζάκη

Η άγνωστη κινηματογραφική περιπέτεια του Α. Τερζάκη

Ο Τερζάκης δοκιμιογράφος

Το μυθιστορηματικό σύμπαν του Α. Τερζάκη

Οι πολλές ταυτότητες ενός συγγραφέα

Πηγή : https://logomnimon.wordpress.com/%CE%B1-%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B6%CE%B1%CE%BA%CE%B7%CF%83/