Παρασκευή 20 Μαΐου 2016

Κ. Γ. Καρυωτάκης Νηπενθή

Νηπενθή
Κ. Γ. Καρυωτάκης
επιμέλεια: Γιάννης Κορίδης
επιμέλεια σειράς: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης
Ιωλκός, 2011
70 σελ.
ISBN 978-960-426-613-5, 
Νεοελληνική ποίηση [DDC: 889.1] 


Η δεύτερη, χρονολογικά, ποιητική συλλογή του Κ. Γ. Καρυωτάκη, "Νηπενθή" (1921), χαρακτηρίστηκε από την τότε κριτική ως ένα λυρικό φως ανάμειχτο με το σαρκασμό, τη σάτιρα και τον πόνο των πραγμάτων. Στοιχεία που εξέφραζαν με σπαραγμό το ανίατο άλγος του ποιητή.

Τα "Νηπενθή" επανακυκλοφορούν, σε μια πολύ καλαίσθητη έκδοση, στη σειρά "Αιώνια Ποίηση" των εκδόσεων "Ιωλκός". Είναι αυτά που δημιούργησαν τον "Καρυωτακισμό", έναν όρο που σηματοδοτεί τον ανέραστο και ανέλπιδο βίο, του αυτόχειρα της Πρέβεζας. Είναι αυτά που καθιέρωσαν τον Καρυωτάκη ως μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, μοναδική στη λογοτεχνία μας.

Η εικονογράφηση της νέας έκδοσης του εξωφύλλου των "Νηπενθή" είναι της Πανδώρας Γιαμαλίδου, η επιμέλεια του Γιάννη Κορίδη και ο σχεδιασμός εξωφύλλου του Δημήτρη Κουρκούτη.

Βασικό γνώρισμα της σειράς "Αιώνια Ποίηση" των εκδόσεων "Ιωλκός" είναι η τυπογραφική καλαισθησία και η προσιτή λιανική τιμή των τίτλων που την αποτελούν.

Συλλογή:ΝΗΠΕΝΘΗ

Εκδόθηκε το 1921, αλλά είναι άγνωστο πότε ακριβώς, από ποιο τυπογραφείο και σε πόσα αντίτυπα. Στον υπότιτλο γράφει: «Ποιήματα βραβευμένα στο Φιλαδέλφειο Διαγωνισμό». Ο Καρυωτάκης υπέβαλε τα ποιήματα της συλλογής αυτής στο Διαγωνισμό υπό τον τίτλο Τραγούδια της Πατρίδας, μάλλον γιατί σύμφωνα με την προκήρυξη του εν λόγω διαγωνισμού τα ποιήματα έπρεπε να έχουν πατριωτικό θέμα. Μοιράστηκε το ένα βραβείο [1.000 δρχ.] με τον Νικ. Κυπαρίσση (για τη συλλογή του Ολυμπιακά). Το άλλο βραβείο έλαβε η συλλογή Ανοιχτό Παράθυρο του Στέφανου Δάφνη.

Η λέξη νηπενθή είναι ομηρική («νηπενθές φάρμακον», Οδύσσεια, δ 221) και σημαίνει: που διώχνουν το πένθος. Ο Μπωντλαίρ -- με κείμενο του οποίου προλογίζει τη συλλογή του ο Κ. -- χαρακτήρισε "pharmakon nepenthes" το όπιο.

Η συλλογή υποδιαιρείται σε τέσσερα μέρη (μετά το «Σαν Πρόλογος»):
1. Πληγωμένοι Θεοί (7 ποιήματα)
2. Η Σκιά των Ωρών (18 ποιήματα)
3. Νοσταλγικά (12 ποιήματα)
4. Μεταφράσεις (6 ποιήματα)


ΣΑΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ἡ κούνια μου ἀκουμποῦσε στὴ βιβλιοθήκη, Βαβὴλ σκοτεινόν, ὅπου μυθιστόρημα, ἐπιστήμη, μυθολογία, τὰ πάντα, ἡ λατινικὴ τέφρα καὶ ἡ ἑλληνικὴ σκόνη, ἀνακατευόσαντε. Δὲν ἤμουν μεγαλύτερος ἀπὸ ἕνα βιβλίο.

Δυὸ φωνὲς μοῦ μιλοῦσαν. Ἡ πρώτη, ὕπουλη καὶ σταθερή, ἔλεγε: «Ἡ Γῆ εἶναι ἕνα γλύκισμα ὡραῖο· μπορῶ (καὶ ἡ εὐχαρίστησή σου θά ῾ναι τότε χωρὶς τέλος!) νὰ σοῦ δώσω μίαν ὄρεξη παρόμοια μεγάλη». Καὶ ἡ δεύτερη: «Ἔλα! ὤ, ἔλα στὸ ταξίδι τῶν ὀνείρων, πέρα ἀπὸ τὸ δυνατό, πέρα ἀπὸ τὸ γνωρισμένο!».Καὶ ἡ φωνὴ αὐτὴ ἐτραγουδοῦσε ὅπως ὁ ἄνεμος στὶς ἀκρογιαλιές, φάντασμα ποὺ κλαυθμυρίζει καὶ κανεὶς δὲν ξέρει πούθε ἦρθε, ποὺ χαϊδεύει τὸ αὐτὶ κι ὅμως τρομάζει. Σοῦ ἀπάντησα: «Ναί! γλυκιὰ φωνή!».

Ἀπὸ τότε κρατάει αὐτὸ ποὺ μπορεῖ, ἀλίμονο! νὰ εἰπωθεῖ πληγή μου καὶ πεπρωμένο μου. Πίσω ἀπὸ τὶς σκηνοθεσίες τῆς ἀπεράντου ὑπάρξεως, στὸ μελανότερο τῆς ἀβύσσου, βλέπω καθαρὰ κόσμους παράξενους, καί, θῦμα ἐκστατικὸ τῆς ὀξυδέρκειάς μου, σέρνω φίδια ποὺ μοῦ δαγκάνουν τὰ πόδια. Κι ἀπὸ ἐκεῖνο τὸν καιρὸ ἀγαπῶ τόσο τρυφερά, καθὼς οἱ προφῆτες, τὴν ἔρημο καὶ τὴ θάλασσα, γελῶ στὰ πένθη κλαίω στὶς γιορτές, βρίσκω μία γεύση γλυκιὰ στὸ πικρὸ κρασί, νομίζω πολλὲς φορὲς γιὰ ψέματα τὶς ἀλήθειες, καί, μὲ τὰ μάτια στὸν οὐρανό, πέφτω σὲ γκρεμούς.

Ἀλλὰ ἡ Φωνὴ μὲ παρηγορεῖ καὶ λέει: «Κράτησε τὰ ὄνειρά σου· οἱ συνετοὶ δὲν ἔχουν ἔτσι ὡραῖα σὰν τοὺς τρελούς!»

CHARLES BAUDELAIRE
ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΜΟΥ

Δικά μου οἱ στίχοι, ἀπ᾿ τὸ αἷμα μου, παιδιά.
Μιλοῦνε, μὰ τὰ λόγια σὰν κομμάτια
τὰ δίνω ἀπὸ τὴν ἴδια μου καρδιά,
σὰ δάκρυα τοὺς τὰ δίνω ἀπὸ τὰ μάτια.

Πηγαίνουν μὲ χαμόγελο πικρό,
ἀφοῦ τὴ ζωὴν ἀνιστορίζω τόσο.
Ἥλιο καὶ μέρα καὶ ἥλιο τοὺς φορῶ,
ζώνη νὰν τά ῾χουν ὅταν θὰ νυχτώσω.

Τὸν οὐρανὸν ὁρίζουν, τὴ γῆ.
Ὅμως ρωτιοῦνται ἀκόμα σὰν τί λείπει
καὶ πλήττουνε καὶ λιώνουν πάντα οἱ γιοὶ
μητέρα ποὺ γνωρίσανε τὴ Λύπη

Τὸ γέλιο τοῦ ἁπαλότερου σκοποῦ,
τὸ πάθος μάταια χύνω τοῦ φλαούτου·
εἶμαι γι᾿ αὐτοὺς ἀνίδεος ρήγας ποὺ
ἔχασε τὴν ἀγάπη τοῦ λαοῦ του.

Κεῖ ρεύουνε καὶ σβήνουν καὶ ποτὲ
δὲν παύουνε σιγά-σιγὰ νὰ κλαῖνε.
Ἀλλοῦ κοιτώντας διάβαινε, Θνητέ·
Λήθη, τὸ πλοῖο σου φέρε μου νὰ πλένε

ΓΥΡΙΣΜΟΣ

Γέλιο τῶν θεῶν, Σαρωνικέ, πάντα μεγάλε, ποὺ δρομεῖς,
τοῦ πλοίου μας εὐλογία,
ὅμοια γαλήνη σου βαθιὰ κι ὅμοια βαθιὰ θ᾿ ἀκούαμε μεῖς
ἐδῶ τὴν τρικυμία.

Κάτου ἀπ᾿ τὴν πάχνη ἀναρριγᾷ, μὲ τοῦ κορμιοῦ της τὴν ὀγρὴ
νωχέλεια, περιστέρα

ἡ Ἀθήνα, κι ἡδονεύεται ἀκὶ σὰν νυμφίον ἀκαρτερεῖ
τὸν ἥλιον ἀπὸ πέρα.

Εἶναι, ποὺ αἰθρίασεν, ὁ οὐρανὸς χήτη τοῦ Πήγασου, ξανθὴ
τοῦ Παρθενῶνα μοῖρα,

ποτήρι καὶ ξανάστροφα τὸ κρεμεῖ ὁ Δίας γιὰ νὰ χυθεῖ
τ᾿ ὀνειροφῶς πλημμύρα.

Ἄσωτο φτάνω ἐγὼ παιδὶ πάλι σὲ σᾶς, νὰ λυγιστῶ
στὴν αὔρα σὰ λουλούδι,

χῶμα, οὐρανὲ καὶ θάλασσα τῆς Ἀττικῆς, ποὺ σᾶς χρωστῶ
τὰ πάντα, τὸ Τραγούδι!

ΕΥΓΕΝΕΙΑ

Κάνε τὸν πόνο σου ἅρπα.
Καὶ γίνε σὰν ἀηδόνι,
καὶ γίνε σὰ λουλούδι.
Πικροὶ ὅταν ἔλθουν χρόνοι,
κάνε τὸν πόνο σου ἅρπα
καὶ πέ τονε τραγούδι.

Μὴ δέσεις τὴν πληγή σου
παρὰ μὲ ροδοκλώνια.
Λάγνα σου δίνω μύρα
-- γιὰ μπάλσαμο -- καὶ ἀφιόνια.
Μὴ δέσεις τὴν πληγή σου,
καὶ τὸ αἷμα σου, πορφύρα.

Λέγε στοὺς θεοὺς «νὰ σβήσω!»
μὰ κράτα τὸ ποτήρι.
Κλότσα τὶς ἡμέρες σου ὄντας
θὰ σοῦ ῾ναι πανηγύρι.
Λέγε στοὺς θεοὺς «νὰ σβήσω!»
μὰ λέγε το γελώντας.

Κάνε τὸν πόνο σου ἅρπα.
Καὶ δρόσισε τὰ χείλη
στὰ χείλη τῆς πληγῆς σου.
Ἕνα πρωί, ἕνα δείλι,
κάνε τὸν πόνο σου ἅρπα
καὶ γέλασε καὶ σβήσου.

ΔΟΝ ΚΙΧΩΤΕΣ

Οἱ Δὸν Κιχῶτες πᾶνε ὀμπρὸς καὶ βλέπουνε ὡς τὴν ἄκρη
τοῦ κονταριοῦ ποὺ ἐκρέμασαν σημαία τους τὴν Ἰδέα.
Κοντόφθαλμοι ὁραματιστές, ἕνα δὲν ἔχουν δάκρυ
γιὰ νὰ δεχτοῦν ἀνθρώπινα κάθε βρισιὰ χυδαία.

Σκοντάφτουνε στὴ Λογικὴ καὶ στὰ ραβδιὰ τῶν ἄλλων
ἀστεῖα δαρμένοι σέρνονται καταμεσὶς τοῦ δρόμου,
ὁ Σάντσος λέει «δὲ σ᾿ τὸ ῾λεγα;» μὰ ἐκεῖνοι τῶν μεγάλων
σχεδίων, ἀντάξιοι μένουνε καί: «Σάντσο, τ᾿ ἄλογό μου!»

Ἔτσι ἂν τὸ θέλει ὁ Θερβάντες, ἐγὼ τοὺς εἶδα, μέσα
στὴν μίαν ἀνάλγητη Ζωή, τοῦ Ὀνείρου τοὺς ἱππότες
ἄναντρα νὰ πεζέψουνε καί, μὲ πικρὴν ἀνέσα,
μὲ μάτια ὀγρά, τὶς χίμαιρες ν᾿ ἀπαρνηθοῦν τὶς πρῶτες.

Τοὺς εἶδα πίσω νά ῾ρθουνε -- παράφρονες, ὡραῖοι
ρηγάδες ποὺ ἐπολέμησαν γι᾿ ἀνύπαρχτο βασίλειο --
καὶ σὰν πορφύρα νιώθοντας χλευαστικιά, πὼς ρέει,
τὴν ἀνοιχτὴ νὰ δείξουνε μάταιη πληγῆ στὸν ἥλιο!

Ο Ηλίας Λογοθέτης διαβάζει Καρυωτάκη (Δον Kιχώτες)

ΠΟΛΥΜΝΙΑ

Ψεύτικα αἰσθήματα
ψεύτη τοῦ κόσμου!
Μὰ τὸ παράξενο
φῶς τοῦ ἔρωτός μου
φέγγει στοῦ σκοτεινοῦ
δρόμου τὴν ἄκρη:
Μὲ τὸ παράπονο
καὶ μὲ τὸ δάκρυ,
κόρη χλωμόθωρη
μαυροντυμένη.
Κι εἶναι σὰν αἴνιγμα,
καὶ περιμένει.
Λάμπει τὸ βλέμμα της
ἀπ᾿ τὴν ἀσθένεια.
Σάμπως νὰ λιώνουνε
χέρια κερένια.
Στ᾿ ἄσαρκα μάγουλα
πῶς ἔχει μείνει
πίκρα τὸ νόημα
γέλιου ποὺ σβήνει!
Εἶναι τὸ ἀξήγητο
τὸ μικροστόμα
δίχως τὸ μίλημα,
δίχως τὸ χρῶμα.
Κάποια μεσάνυχτα
θὰ σὲ ἀγαπήσω,
Μοῦσα. Τὰ μάτια σου
θᾶν τὰ φιλήσω,
νά ῾βρω γυρεύοντας
μὲς στὰ νερά τους
τὰ χρυσονείρατα
καὶ τοὺς θανάτους,
καὶ τὴ βασίλισσα
λέξη τοῦ κόσμου,
καὶ τὸ παράξενο
φῶς τοῦ ἔρωτός μου.
ΠΟΙΗΤΕΣ

Πῶς σβήνετε, πικροὶ ξενιτεμένοι!
Ἀνθάκια μου χλωμά, ποὺ σᾶς ἐπῆραν
σὲ κήπους μακρινοὺς νὰ σᾶς φυτέψουν...
Βιολέτες κι ἀνεμῶνες, ξεχασμένες
στὰ ξένα ποὺ πεθαίνετε παρτέρια,
κρατώντας, ἀργυρὴ δροσοσταλίδα,
βαθιά σας τὴν ἐλπίδα τῆς πατρίδας...
Χτυπιοῦνται, πληγωμένες πεταλοῦδες,
στὸ χῶμα σας οἱ θύμησες κι οἱ πόθοι.
Τὸ φῶς, ποὺ κατεβαίνει, τῆς ἡμέρας,
κι ἁπλώνεται γλυκύτατο καὶ παίζει
μ᾿ ὅλα τριγύρω τ᾿ ἄλλα λουλουδάκια,
περνάει ἀπὸ κοντά σας καὶ δὲ βλέπει
τὸν πόνο σας ὡραῖο, γιὰ νὰ χαϊδέψει
τὰ πορφυρὰ θρηνητικὰ μαλλιά σας.
Εἰδυλλιακὲς οἱ νύχτες σᾶς σκεπάζουν,
κι ἢ καλωσύνη ἂν χύνεται τῶν ἄστρων,
ταπεινοὶ καθὼς εἶστε, δὲ σᾶς φτάνει.
Ὁλοῦθε πνέει, σὰ λίβας, τῶν ἀνθρώπων
ἡ τόση μοχθηρία καὶ σᾶς μαραίνει,
ἀνθάκια μου χλωμά, ποὺ σᾶς ἐπῆραν
σὲ κήπους μακρινοὺς νὰ σᾶς φυτέψουν.
ΜΠΑΛΑΝΤΑ

ΣΤΟΥΣ ΑΔΟΞΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

Ἀπὸ θεοὺς κι ἀνθρώπους μισημένοι,
σὰν ἄρχοντες ποὺ ἐξέπεσαν πικροί,
μαραίνονται οἱ Βερλαίν· τοὺς ἀπομένει
πλοῦτος ἡ ρίμα πλούσια καὶ ἀργυρή.
Οἱ Οὐγκὸ μὲ «Τιμωρίες» τὴν τρομερὴ
τῶν Ὀλυμπίων ἐκδίκηση μεθοῦνε.
Μὰ ἐγὼ θὰ γράψω μία λυπητερὴ
μπαλάντα στοὺς ποιητὲς ἄδοξοι πού ῾ναι

Ἂν ἔζησαν οἱ Πόε δυστυχισμένοι,
καὶ ἂν οἱ Μπωντλαὶρ ἐζήσανε νεκροί,
ἡ Ἀθανασία τοὺς εἶναι χαρισμένη.
Κανένας ὅμως δὲν ἀνιστορεῖ
καὶ τὸ ἔρεβος ἐσκέπασε βαρὺ
τοὺς στιχουργοὺς ποὺ ἀνάξια στιχουργοῦνε.
Μὰ ἐγὼ σὰν προσφορὰ κάνω ἱερὴ
μπαλάντα στοὺς ποιητὲς ἄδοξοι πού ῾ναι.

Τοῦ κόσμου ἡ καταφρόνια τοὺς βαραίνει
κι αὐτοὶ περνοῦνε ἀλύγιστοι κι ὠχροί,
στὴν τραγικὴ ἀπάτη τους δομένοι
πὼς κάπου πέρα ἡ Δόξα καρτερεῖ,
παρθένα βαθυστόχαστα ἱλαρή.
Μὰ ξέροντας πὼς ὅλοι τους ξεχνοῦνε,
νοσταλγικὰ ἐγὼ κλαίω τὴ θλιβερὴ
μπαλάντα στοὺς ποιητὲς ἄδοξοι πού ῾ναι.

Καὶ κάποτε οἱ μελλούμενοι καιροί:
«Ποιὸς ἄδοξος ποιητής» θέλω νὰ ποῦνε
«τὴν ἔγραψε μίαν ἔτσι πενιχρὴ
μπαλάντα στοὺς ποιητὲς ἄδοξοι πού ῾ναι;»
ΔΕΝΤΡΟ

Μὲ ἀδιάφορο τὸ μέτωπο καὶ πρᾶο,
τὰ δείλια, τὶς αὐγὲς θὰ χαιρετάω.

Δέντρο θὰ στέκομαι, ὅμοια νὰ κοιτάζω
τὴ θύελλαν ἢ τὸν οὐρανὸ γαλάζο.

Εἶναι ζωή, θὰ λέω, τὸ φέρετρο ὅπου
λύπη, χαρὰ τελειώνουνε τοῦ ἀνθρώπου.
ΧΑΡΑ

Ἐλπίζω τὸ λουλούδι καὶ ἀπ᾿ τὰ σχίνα.
Γελάει τὸ χλόισμα σὰν τὸν ἔρωτά μου.
Τὸ πεῦκο παίζει ἁβρὸ μὲ τὴν ἀχτίνα.
Θὰ εὐώδιασαν οἱ τάφοι, κλῖνες γάμου.

Παλμὸς τοῦ δάσους, φεύγει μία ἐλαφίνα.
Καὶ δίπλα ποὺ ξαπλώσαμε δῶ χάμου,
τὴν ψυχούλα τους στάζουν ἄγρια κρίνα
κι ἀνοίγει, ρόδο αἱμάτινο, ἡ χαρά μου.

Τὴ βλέπω -- στὰ μαλλιά σου πνέει -- τὴν αὔρα.
Εἶναι βαθιὰ τὰ μάτια σου ὅπως νά ῾βρᾷ
τὸ δρόμο τῆς ζωῆς μου, τὸν Ἀπρίλη.

Πιὰ δὲν πονῶ μηδὲ τὴν ἀνεμώνη,
στῆς γῆς ἡ ἐρωτοπάλη ποὺ τὴ λειώνει,
καθὼς ὁρμάω γιὰ νὰ σοῦ πιῶ τὰ χείλη.
ΣΕ ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΜΦΟΙΤΗΤΗ

Φίλε, ἡ καρδιά μου τώρα σὰ νὰ ἐγέρασε.
Τελείωσεν ἡ ζωή μου τῆς Ἀθήνας,
ποὺ ὅμοια γλυκὰ καὶ μὲ τὸ γλέντι ἐπέρασε
καὶ μὲ τὴν πίκρα κάποτε τῆς πείνας.

Δὲ θά ῾ρθω πιὰ στὸν τόπο ποὺ ἡ πατρίδα μου
τὸν ἔδωκε τὸ γιόρτασμα τῆς νιότης,
παρὰ περαστικός, μὲ τὴν ἐλπίδα μου,
μὲ τ᾿ ὄνειρο ποὺ ἐσβήστη, ταξιδιώτης.

Προσκυνητὴς θὰ πάω κατὰ τὸ σπίτι σου
καὶ θὰ μοῦ ποῦν δὲν ξέρουν τί ἐγίνης.
Μ᾿ ἄλλον μαζὶ θὰ ἰδῶ τὴν Ἀφροδίτη σου
κι ἄλλοι τὸ σπίτι θά ῾χουν τῆς Εἰρήνης.

Θὰ πάω πρὸς τὴν ταβέρνα, τὸ σαμιώτικο
ποὺ ἐπίναμε γιὰ νὰ ξαναζητήσω.
Θὰ λείπεις, τὸ κρασί τους θά᾿ ναι ἀλλιώτικο,
ὅμως ἐγὼ θὰ πιῶ καὶ θὰ μεθύσω.

Θ᾿ ἀνέβω τραγουδώντας καὶ τρεκλίζοντας
στὸ Ζάππειο ποὺ ἐτραβούσαμεν ἀντάμα.
Τριγύρω θά ῾ναι ὡραῖα πλατὺς ὁ ὁρίζοντας,
καὶ θά ῾ναι τὸ τραγούδι μου σὰν κλάμα.
ΣΤΡΟΦΕΣ
(1)

Εἴκοσι χρόνια παίζοντας
ἀντὶ χαρτιὰ βιβλία,
εἴκοσι χρόνια παίζοντας,
ἔχασα τὴ ζωή.
Φτωχὸς τώρα ξαπλώνομαι,
μίαν εὔκολη σοφία
ν᾿ ἀκούσω ἐδῶ ποὺ πλάτανος
γέρος μου τὴ θροεῖ.
(2)

Ἀπ᾿ ὅλα θέλω ἐλεύτερος
νὰ πλέω στὰ χάη τοῦ κόσμου.
Ἂν ἕνας φίλος μοῦ ῾μεινε,
νὰ φύγει, νὰ περάσει.
Κι ὅταν ζητήσει ὁ θάνατος
τὰ πλούτη πὄχω μάσει,
σένα, πικρία μου ἀπέραντη,
μονάχο νά ῾χω βιός μου.
(3)

Γιὰ τὴ ζωή σου μοῦ ῾λεγες,
γιὰ τὸ χαμὸ τῆς νιότης,
γιὰ τὴν ἀγάπη μας ποὺ κλαίει
τὸν ἴδιο θάνατό της,
κι ἐνῷ μία ὀγρὴ στὰ μάτια σου
περνοῦσε ἀναλαμπή,
ἥλιος φαιδρὸς ἀπ᾿ τ᾿ ἀνοιχτὸ
παράθυρο εἶχε μπεῖ.
(4)

Τί χάνω ἐγὼ τὶς μέρες μου
τὴ μία κοντὰ στὴν ἄλλη,
κι ὅπως μοῦ ἀσπρίζουν τὰ μαλλιὰ
ξινίζει τὸ κρασί,
ἀφοῦ μονάχα ὅταν περνῶ
τὸ βλέμμα ἀπὸ κρουστάλλι,
μὲ νέα ρετσίνα ὁλόγεμο
βλέπω τὴ ζωὴ χρυσή;
(5)

Ἡ νύχτα μᾶς ἐχώρισεν
ἀπὸ ὅσους ἀγαπᾶμε
πρὶν μᾶς χωρίσει ἡ ξενιτιά.
(Νά ῾ναι ὅλοι ἐκεῖ στὸ μόλο;)
Σφῦρα, καράβι ἀργήσαμε.
κι ἂν φτάσουμε ὅπου πᾶμε,
στάσου λίγο, μὰ ὕστερα
σφῦρα νὰ φεύγουμε ὅλο.
(6)

Λεῦκες, γιγάντιοι καρφωτοὶ
στὰ πλάγια ἐδῶ τοῦ δρόμου,
δέντρα μου, ἐστέρξατε ὁ βοριὰς
τὰ φύλλα σας νὰ πάρει.
Σκιὲς ἐμείνατε σκιῶν
ποὺ ρέουν στὸ μέτωπό μου,
καθὼς πηγαίνω χάμου ἐγὼ
κι ἀπάνω τὸ φεγγάρι.
(7)

Χαρά! Ἡ χαρά! Στὰ νέα χαρὰ
παιδιά! Τραβοῦνε -- ὡραῖοι
μαῦροι λῃστὲς -- τὴν κόρη ζωὴ
δεμένη ν᾿ ἀγαπήσουν.
Μὰ στὸ βιβλίο σου ὁλάνοιχτο,
στὰ φύλλα του αὔρα πνέει,
τρελέ, τρελέ, ποὺ ἐγέρασες
καὶ νέος ποτὲ δὲν ἤσουν.
(8)

-- Ποιητή, κυλάει τὸ γέλιο μου
μέλι καὶ χλεύη, ἀλλὰ
δὲν παύεις νὰ σφυροκοπᾷς
τῶν ἤχων τὰ στεφάνια
-- Κόρη, δουλεύω ἀνώφελα,
μὰ ἡ στείρα τί ὡφελᾶ
καὶ σιωπηλὴ τοῦ ἀχάτινου
ματιοῦ σου ὑπερηφάνια;
(9)

Ἀντίο! Ἀντίο! Μὲ τὰ οὐράνια
μάτια σας καὶ μὲ βιόλες
στὸ λαιμό, ἐφύγατε, ξανθὲς
ἐρώτων νέων ἐλπίδες.
Ἀντίο, κι ἐσὺ ποὺ στρέφοντας,
ὅταν χαθήκανε ὅλες
πάλι νὰ παίρνω τὸ βαθύ,
σκοτεινὸ δρόμο μ᾿ εἶδες!
(10)

Μπρούτζινος γύφτος -- τράλαλα! --
τρελὰ πηδάει κεῖ πέρα, χαρούμενος ποὺ ἐδούλευε
τὸν μπροῦτζον ὅλη μέρα
καὶ πού ῾χει τὴ γυναῖκα του
χτῆμα του καὶ βασίλειο.
Μπρούτζινος γύφτος -- τράλαλα! --
δίνει κλοτσιὰ στὸν ἥλιο!
ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΑΚΙ ΑΠΟΨΕ...

Τὸ φεγγαράκι ἀπόψε στὸ γιαλὸ
θὰ πέσει, ἕνα βαρὺ μαργαριτάρι.
Κι ἀπάνω μου θὰ παίζει τὸ τρελὸ
τρελὸ φεγγάρι.

Ὅλο θὰ σπάει τὸ κῦμα ρουμπινὶ
στὰ πόδια μου σκορπίζοντας ἀστέρια.
Οἱ παλάμες μου θά ῾χουνε γενεῖ
δυὸ περιστέρια·

Θ᾿ ἀνέβουν -- ἀσημένια δυὸ πουλιὰ --
μὲ φεγγάρι -- δυὸ κοῦπες -- θὰ γεμίσουν,
μὲ φεγγάρι τοὺς ὤμους, τὰ μαλλιὰ
θὰ μοῦ ραντίζουν.

Τὸ πέλαγο χρυσάφι ἀναλυτό.
Θὰ βάλω τ᾿ ὄνειρό μου σὲ καΐκι
ν᾿ ἀρμενίσει. Διαμάντι θὰ πατῶ
λαμπρὸ χαλίκι.

Τὸ γύρω φῶς ὡς θᾶν τὴ διαπερνᾷ,
ἡ καρδιά μου βαρὺ μαργαριτάρι.
Καὶ θὰ γελῶ. Καὶ θὲ νὰ κλαίω... Καὶ νά,
νὰ τὸ φεγγάρι!
ΓΡΑΦΙΑΣ

Οἱ ὧρες μ᾿ ἐχλώμιαναν, γυρτὸς ποὺ βρέθηκε ξανὰ
στὸ ἀχάριστο τραπέζι.
(Ἀπ᾿ τ᾿ ἀνοιχτὸ παράθυρο στὸν τοῖχο ἀντικρινὰ
ὁ ἥλιος γλιστράει καὶ παίζει.)

Διπλώνοντας τὸ στῆθος μου, γυρεύω ἀναπνοὴ
στὴ σκόνη τῶν χαρτιῶν μου.
(Σφύζει γλυκὰ καὶ ἀκούγεται χιλιόφωνα ἡ ζωὴ
στὰ ἐλεύθερα τοῦ δρόμου.)

Ἀπόκαμα, θολώσανε τὰ μάτια μου καὶ ὁ νοῦς,
ὅμως ἀκόμη γράφω.
(Στὸ βάζο ξέρω δίπλα μου δυὸ κρίνους φωτεινούς.
Σὰ νά ῾χουν βγεῖ σὲ τάφο.)
ΑΘΗΝΑ

Ὥρα γλυκιά. Ξαπλώνει ὡραῖα δομένη
ἡ Ἀθήνα στὸν Ἀπρίλη σὰν ἑταίρα.
Εἶναι ἡδονὲς τὰ μύρα στὸν αἰθέρα,
καὶ τίποτε ἡ ψυχὴ πιὰ δὲν προσμένει.

Στὰ σπίτια σκύβει ἀπάνω καὶ βαραίνει
τὸ ἀσῆμι τοῦ βλεφάρου της ἡ ἑσπέρα.
Βασίλισσα ἡ Ἀκρόπολη ἐκεῖ πέρα
πορφύρα ἔχει τὴ δύση φορεμένη.

Φιλὶ φωτὸς καὶ σκάει τὸ πρωταστέρι.
Στὸν Ἰλισσὸ ἐρωτεύεται τ᾿ ἀγέρι
ροδονυφοῦλες δάφνες ποὺ ριγοῦνε.

Ὥρα γλυκιὰ χαρᾶς καὶ ἀγάπης, ὄντας
πουλάκια τὸ ἕνα τ᾿ ἄλλο κυνηγοῦνε
τ᾿ Ὀλύμπιου Δία μία στήλη ἀεροχτυπώντας...
ΠΑΡΕ ΤΑ ΔΩΡΑ...

Πάρε τὰ δῶρα τῆς ψυχῆς σου νά ῾ρτεις.
Σοῦ ἑτοίμασα τὴ μαύρη κάμαρά μου.
Στὸν κῆπο μου ἀρρώστησεν ὁ Μάρτης,
καὶ ἀρρώστησεν ὁ Μάρτης στὴν καρδιά μου.

Πάρε τοῦ πόνου σου τὴ σμύρνα κι ἔλα.
Ὅλα θὲ νὰ σ᾿ ἀρέσουν· ἔχω κόψει
τὸ ρόδο, στὸ παράθυρο, ποὺ ἐγέλα
τὴν αὐστηρή μου βλέποντας τὴν ὄψη.

Πάρε ἀπαλὰ τὸν οἶχτο σου, νὰ φτάσεις,
καὶ πᾶρε τοῦ καημοῦ σου τὴ γαλήνη.
Στὰ μάτια μου τὸ χέρι θὰ περάσεις,
τὸ βραδινό μου δέος γιὰ ν᾿ ἁπαλύνει.
ΠΕΘΑΙΝΟΝΤΑΣ

Μάταιη ψυχή, στὴν ἀτονία ἑσπέρας ἐαρινῆς,
ἐνῷ θὰ κλείνεις τὰ χρυσὰ φτερά σου πληγωμένη,
τὴν ὥρα ποὺ σὰ λύτρωση κάτι θὰ καρτερεῖς,
φτωχὴ καρδιά, θανάσιμα μὰ αἰώνια λυπημένη·

ὅταν, φτασμένη ἀπάνω στὸν ὁρίζοντα, θὰ ἰδεῖς
μίση νὰ φεύγουν οἱ ἔρωτες, χολὴ τὰ πάθη σου ὅλα,
ὅταν ἀνέβει ἀπὸ τὰ ἐξαίσια τ᾿ ἄνθη τῆς ζωῆς
μύρον ἡ ἀπογοήτευση, ψυχή μου ὀνειροπόλα

τὴν ὥρα τὴν ὑπέρτατη ποὺ θὲ νὰ θυμηθεῖς
μ᾿ ἕνα μόνο χαμόγελο τὰ φίλα καὶ τὰ ἐνάντια --
μάταιη ψυχή, στὸ πέλαγο, στὸ ἀγέρι τί θὰ πεῖς;
ὤ, τί θὰ πεῖς, στενὴ καρδιά, στὴ χλωμὴ δύση ἀγνάντια;
ΜΟΝΟ

Ἄχ, ὅλα ἔπρεπε νά ῾ρθουν καθὼς ἦρθαν!
Οἱ ἐλπίδες καὶ τὰ ρόδα νὰ μαδήσουν.
Βαρκοῦλες νὰ μοῦ φύγουνε τὰ χρόνια,
νὰ φύγουνε, νὰ σβήσουν.

Ἔτσι, ὅπως ἐχωρίζαμε τὰ βράδια,
γιὰ πάντα νὰ χαθοῦνε τόσοι φίλοι.
Τὸν τόπο ποὺ μεγάλωνα παιδάκι
ν᾿ ἀφήσω κάποιο δείλι.

Τὰ ὡραῖα κι ἁπλὰ κορίτσια -- ὤ, ἀγαποῦλες! --
ἡ ζωὴ νὰ μοῦ τὰ πάρει, χοροῦ γῦρος.
Ἀκόμη ὁ πόνος, ἄλλοτε ποὺ εὐώδα,
νὰ μὲ βαραίνει στεῖρος.

Ὅλα ἔπρεπε νὰ γίνουν. Μόνο ἡ νύχτα
δὲν ἔπρεπε γλυκιὰ ἔτσι τώρα νά ῾ναι,
νὰ παίζουνε τ᾿ ἀστέρια ἐκεῖ σὰν μάτια
καὶ σὰ νὰ μοῦ γελᾶνε.
ΔΡΟΜΟΣ

Τώρα μακραίνουνε
πύργοι, παλάτια.
Κλαῖνε μου οἱ θύμησες,
κλαῖνε τὰ μάτια.

Τώρα θανάσιμη
νύχτα μὲ ζώνει.
Μέσα μου ὀγκώνονται
οἱ ἄφραστοι πόνοι.

Μ᾿ εἶδαν, προσπέρασαν
ὅσοι ἀγαπάω.
Μόνος ἀπόμεινα
κι ἔρημος πάω.

Πόσο τ᾿ ἀνέβασμα
τοῦ ἄχαρου δρόμου!
Στρέφω κοιτάζοντας
πρὸς τ᾿ ὄνειρό μου:

Μόλις καὶ φαίνονται
οἱ ἄσπρες εἰκόνες.
Τ᾿ ἄνθη, χαμόγελα
μὲς στοὺς χειμῶνες.

Ἀεροσαλεύουνε
κρίνοι καὶ χέρια.
Ἥλιοι τὰ πρόσωπα,
μάτια τ᾿ ἀστέρια.

Εἶναι καὶ ἀνάμεσα
σ᾿ ὅλα ἡ Ἀγάπη:
Στὸ πρωτοφίλημα
κόρη ποὺ ἐντράπη.

Κι ὅλο μακραίνουνε
πύργοι, παλάτια.
Κλαῖνε μου οἱ θύμησες,
κλαῖνε τὰ μάτια...
Η ΨΥΧΗ ΜΟΥ
(1)

Παλιὸ ἡ ψυχή μου γράμμα εἶναι κι ἐγράφη
σὲ μία παρθένα ὡραία -- εὐγενικὴ
παρθένα -- ποὺ γιὰ λύπη ἐρωτικὴ
τὸ μοναστήρι ἐδιάλεξεν, ἐτάφη.

Τί τώρα κι ἂν ἀσπρίζουνε οἱ κροτάφοι;
Τὸ τότε κι ἂν ἡ μοῖρα ἦταν κακή;
Ἕνα συρτάρι ἐβένινον ἐκεῖ
τῶν ἀναμνήσεων κρύβει τὸ χρυσάφι.

Τὴν ὥρα ποὺ γεμίζουν ἴσκιο οἱ θόλοι,
καθισμένη σὲ πέτρα τὸ κοιτᾷ,
τὸ σφίγγει στὰ ὠχρὰ χέρια κλαίοντας ὅλη.

Ἔπειτα, ἐνῷ, μὲ βλέφαρα κλειστά,
τὸ φευγαλέο της ὅραμα κρατᾷ,
σηκώνεται καὶ πάει στὸ περιβόλι.
(2)

Μὲ τὸν καιρὸ ποὺ πρόσχαρη ἦταν νέα
-- ἀλίμονο! -- γιὰ νὰ ἀναμετρηθεῖ,
γιὰ νά ῾βρει ἕνα σκοτάδι πιὸ βαθύ,
σέρνεται πρὸς τὴν πένθιμη ἀλέα.

Βαριὰ στὴ ζωή της ἔπεσε ἡ αὐλαία
κεῖ δὲν μπορεῖ καλὰ νὰ θυμηθεῖ.
Τὸ χεῖλος, μόνο ξέρει, δὲν ἀνθεῖ,
δὲν εἶναι πιὰ τὰ μάτια της ὡραῖα.

Κι ὅπως τὰ δέντρα ὁλόγυρα σιωποῦν,
ἔτσι ποτὲ γιὰ ἐκεῖνον ποὺ τὴ χάνει,
ποτὲ δὲ θά ῾ρθουν ἄνθρωποι νὰ ποῦν.

Ἄχ, μήτε τ᾿ ὄνομά του ἐδῶ δὲ φτάνει!
Νὰ ζεῖ; Καὶ πάντα νὰν τὸν ἀγαποῦν;
Μὴν ἔχει τάχα -- σὰν αὐτὴ -- πεθάνει;
(3)

Εἶσαι, ψυχή μου, ἡ κόρη ποὺ τὴ σβήνει
ὁλοένα κάποιος ἔρωτας πικρός,
ποὺ λησμονήθηκε κοιτώντας πρὸς
τὰ περασμένα, κι ἔτσι θ᾿ ἀπομείνει.

Κατάμονη σὲ μι᾿ ἄκρη, ὅπως ἐκείνη,
σὲ παρατοῦν ὁ κόσμος, ὁ καιρός.
Ἕνας ἀκόμη θά ῾σουνα νεκρός,
ἂν οἱ νεκροὶ δὲν εἶχαν τὴ γαλήνη.

Σὰν ἀδερφούλα ἡ κόρη αὐτὴ σοῦ μοιάζει
ποὺ γέρνει, συλλογίζεται καὶ ἀργεῖ
χαμένην εὐτυχία νὰ νοσταλγεῖ.

Δικό σου λέω, ψυχή μου, εἶναι μαράζι
ὅσα, τὸ βράδυ, δάκρυα, τὴν αὐγή,
στὰ ρόδα κατεβαίνει καὶ μοιράζει.
ΥΠΝΟΣ

Θὰ μᾶς δοθεῖ τὸ χάρισμα καὶ ἡ μοῖρα
νὰ πᾶμε νὰ πεθάνουμε μία νύχτα
στὸ πράσινο ἀκρογιάλι τῆς πατρίδας;
Γλυκὰ θὰ κοιμηθοῦμε σὰν παιδάκια
γλυκά. Κι ἀπάνωθέ μας θὲ νὰ φεύγουν,
στὸν οὐρανό, τ᾿ ἀστέρια καὶ τὰ ἐγκόσμια.
Θὰ μᾶς χαϊδεύει ὡς ὄνειρο τὸ κῦμα.
Καὶ γαλανὸ σὰν κῦμα τ᾿ ὄνειρό μας
θὰ μᾶς τραβάει σὲ χῶρες ποὺ δὲν εἶναι.
Ἀγάπες θά ῾ναι στὰ μαλλιά μας οἱ αὖρες,
ἡ ἀνάσα τῶν φυκιῶν θὰ μᾶς μυρώνει,
καὶ κάτου ἀπ᾿ τὰ μεγάλα βλέφαρά μας,
χωρὶς νὰν τὸ γρικοῦμε θὰ γελᾶμε.
Τὰ ρόδα θὰ κινήσουν ἀπ᾿ τοὺς φράχτες,
καὶ θά ῾ρθουν νὰ μᾶς γίνουν προσκεφάλι.
Γιὰ νὰ μᾶς κάνουν ἁρμονία τὸν ὕπνο,
θὰ ἀφήσουνε τὸν ὕπνο τους ἀηδόνια.
Γλυκὰ θὰ κοιμηθοῦμε σὰν παιδάκια
γλυκά. Καὶ τὰ κορίτσια τοῦ χωριοῦ μας,
ἀγριαπιδιές, θὰ στέκουνε τριγύρω
καί, σκύβοντας, κρυφὰ θὰ μᾶς μιλοῦνε
γιὰ τὰ χρυσὰ καλύβια, γιὰ τὸν ἥλιο
τῆς Κυριακῆς, γιὰ τὶς ὀλάσπρες γάστρες,
γιὰ τὰ καλὰ τὰ χρόνια μας ποὺ πᾶνε.
Τὸ χέρι μας κρατώντας ἡ κυρούλα,
κι ὅπως ἀργὰ θὰ κλείνουμε τὰ μάτια,
θὰ μᾶς διηγιέται -- ὠχρὴ -- σὰν παραμύθι
τὴν πίκρα τῆς ζωῆς. Καὶ τὸ φεγγάρι
θὰ κατέβει στὰ πόδια μας λαμπάδα
τὴν ὥρα ποὺ στερνὰ θὰ κοιμηθοῦμε
στὸ πράσινο ἀκρογιάλι τῆς πατρίδας.
Γλυκὰ θὰ κοιμηθοῦμε σὰν παιδάκια
ποὺ ὅλη τὴ μέρα ἔκλαψαν κι ἀποστάσαν.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Ἀσημένιο τὸ μέτωπο. Καὶ ὡραῖα
τὰ μάτια σου ἐφωσφόριζαν γαλάζα.
Τὸ πιάνο καθὼς ἄνοιγες, δυὸ νέα
τριαντάφυλλα τρεμίζανε στὰ βάζα.
μὰ οἱ κρόταφοί σου ρόδα πλέον ὡραῖα.

Ἐπάλευαν τὰ χέρια σου, ἐκερδίζαν·
τὰ πλήχτρα ὑποχωρούσανε· τὶς νότες,
τὴ μελῳδία σὰν ἔπαθλο χαρίζαν.
Ἀκούαμε. Καὶ τὰ αἰσθήματα, δεσμῶτες
ποὺ τὴν ἐλευτερία τοὺς ἐκερδίζαν.

Δὲν θυμοῦμαι καλά, πέρασαν χρόνια,
πὼς εἶχες ὅμως λέω καὶ τραγουδήσει·
ἐξὸν ἂν ἐκελάηδησαν ἀηδόνια.
Λάλο ἢ βουβό, τὸ χεῖλο σου εἶναι βρύση,
ἐλάφια κουρασμένα ἐμὲ τὰ χρόνια.

Ἡ πεταλούδα πάντα θὰ πετάξει
ἀφήνοντας στὰ δάχτυλα τὴ γύρη.
Θρίσμα τὸ ἀντίο, τὸ χέρι σου μετάξι,
κι ἐχάθηκες. Ἀπὸ τὸ παραθύρι
ἡ πεταλούδα πάντα θὰ πετάξει...
ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΜΗΤΕ Ο ΕΡΩΤΑΣ...

Τώρα ποὺ μήτε ὁ ἔρωτας μήτε ἡ φιλία της φέρνει,
μήτε κι αὐτὸ τὸ μῖσος μου παρηγοριάν, ἄ, πῶς
ἡ ὥριμη θλίψη μου κατὰ καιροὺς τὰ περασμένα γέρνει,
τῆς νιότης μου καρπός!

Χορδὴ ἡ καρδιά μου δέχονταν τὸ Μάρτη ἀνατριχίλα.
Ἀκόμα μὲ συνέπαιρνε γλυκιὰ μία συλλογὴ
ὅταν τὸ νέο Φθινόπωρο μὲ μαραμένα φύλλα
ἐράντιζε τὴ γῆ.

Μιὰ πεταλούδα ἐπέταγε καὶ τὴν ἀκολουθοῦσα·
ἦταν ἡ ἀπάρθενη ζωή μου, ἡ ζωὴ τοῦ κόσμου, ἡ μιά.
Ὁ νοῦς μου σάμπως ξύπνημα τὴ χαραυγή. Καὶ ἡ Μοῦσα
μοῦ ἄγγιζε τὰ μαλλιά.

Δῶστε μου τὰ παιδιάτικα χρόνια μου πὄχουν γίνει
στὴν ἠρεμία τοῦ δειλινοῦ χρυσός, ὡραῖος καπνός,
τὰ χρόνια πού ῾ρθανε χαρά, πέρασαν καλοσύνη,
κι ἔφυγαν οὐρανός.

Νὰ λέτε πάλι στὸ πικρὸ χεῖλος μου τὴν ἀχτίδα,
στὰ μάτια τὴν ἀνθρώπινη καὶ θεία σταλαγματιά.
Ἐξωτικὸ μπλάβο πουλί, φέρετε τὴν ἐλπίδα,
χαμένη τώρα πιά.

Καὶ στὸ χλωμό μου μέτωπο γιὰ λίγο κάμετε ὥστε
χίμαιρες, ὁραματισμοὶ σὰν ἄστρα νὰ κυλοῦν.
Οἱ ἄγγελοι νὰ διατάζουνε, κι ἀπὸ τὰ τέμπλεα δῶστε
οἱ θεοὶ νὰ μοῦ γελοῦν.

Ὕστερα, στὸ κορύφωμα τοῦ ἀπελπισμένου δρόμου,
ἂς ἤτανε ἀνατέλλοντα τὰ μάτια σου νὰ ἰδῶ,
πρώτη ἀγαπούλα, καὶ νὰ κράταες ἄνθος τ᾿ ὄνειρό μου,
τ᾿ ὄνειρο ποὺ μαδῶ.

Ἄ, πῶς ἡ λύπη μου κατὰ τὰ περασμένα στρέφει!
Ὅμοια καὶ ἡ νύχτα πάντοτε γυρίζει στὸ πρωί.
Ἄ, πῶς τὰ χρόνια σὰν καπνὸς ἐχάθηκαν, σὰ νέφη,
σὰν πάχνη, σὰ ζωή!
ΕΣΠΕΡΑ

Ἔτσι προχθὲς ἦταν γλυκιὰ ἡ ἑσπέρα...

Ἡ σκέψη μου νοσταλγικὰ ἐνυχτώθη
στὸν κῆπο, στὴ λιμνούλα καὶ στὴ σέρα
ποὺ ἐσβήνανε τριαντάφυλλα σὰν πόθοι
κι ἐπέθαινε στὰ τζάμια πάνω ἡ μέρα.

Ἔτσι προχθὲς ἦταν γλυκιὰ ἡ ἑσπέρα...

Ἕνας καημὸς ποὺ ἀκόμα δὲν ἐδόθη
γινόταν ἄστρο. Σύννεφο ἀπὸ πέρα
μεγάλωνε (ἴδιο σάβανο ποὺ κλώθει
μὲ μοχθηρὴ σπουδὴ μοιραία μητέρα).

Ἔτσι προχθὲς ἦταν γλυκιὰ ἡ ἑσπέρα...

Ὅταν τὸ δέος μου ἀξήγητον ἁπλώθη,
τὸ στερνὸ ρόδο θά ῾χανε ἡ σέρα
καὶ ἡ λίμνη μὲ νεκρόφυλλα θὰ ἐστρώθη.
Τ᾿ ἄστρα ζυγώνανε, καημοὶ ἀπὸ πέρα.

Ἔτσι προχθὲς ἦταν γλυκιὰ ἡ ἑσπέρα...
ΜΟΝΑΞΙΑ

Μεσάνυχτα καὶ λείπετε, ἀδερφοῦλες μου.
Σαλεύει θλιβερὸ τὸ κυπαρίσσι.
Τὶς κάμαρες θ᾿ ἀνοίξω ποὺ στοιχειώσανε,
τ᾿ ἀγέρι κι ἡ νυχτιὰ νὰν τὶς γιομίσει.
Ἄνε μὲ πάρει ὁ ὕπνος, μέσα στ᾿ ὄνειρο
θά ῾ρθει κάποια ἀπὸ σᾶς νὰ ξυπνήσει.

Ποῦ πήγατε, ἀδερφοῦλες μου, κι ἀπόμεινα
μονάχη μὲς στὸ σπίτι μας καὶ ξένη;
Στὴν ἅρπα, ποὺ ἐνοστάλγησε τὰ δάχτυλα,
ἡ ἀράχνη τὸν καημό μου τὸν ὑφαίνει.
Τὰ χέρια μου, ὅπως δένω κι ὅπως θλίβομαι,
μὲ βλέπει ἀντίκρυ ὁ σκύλος καὶ σωπαίνει.

Τί νά ῾φταιξα καὶ ἀσπρίζουν στὸ τρισκόταδο,
σὰν τάφοι, τ᾿ ἀδειανά σας τὰ κρεβάτια;
Ποτὲ τοῦ γυρισμοῦ τὸ γλυκοτράγουδο,
ποτὲ δὲ θὰν τὸ ποῦν τὰ σκαλοπάτια;
Πῶς ξεχειλᾷ σὰ δάκρυον, ἀδερφοῦλες μου,
ἡ ἀγάπη στὰ μεγάλα μου τὰ μάτια!


ΚΙ ΑΝ ΕΣΒΗΣΕ ΣΑΝ ΙΣΚΙΟΣ...

Κι ἂν ἔσβησε σὰν ἴσκιος τ᾿ ὄνειρό μου,
κι ἂν ἔχασα γιὰ πάντα τὴ χαρά,
κι ἂν σέρνομαι στ᾿ ἀκάθαρτα τοῦ δρόμου,
πουλάκι μὲ σπασμένα τὰ φτερά·

κι ἂν ἔχει, πρὶν ἀνοίξει, τὸ λουλούδι
στὸν κῆπο τῆς καρδιᾶς μου μαραθεῖ,
τὸ λεύτερο ποὺ ἐσκέφτηκα τραγούδι
κι ἂν ξέρω πὼς ποτὲ δὲ θὰ εἰπωθεῖ·

κι ἂν ἔθαψα τὴν ἴδια τὴ ζωή μου
βαθιὰ μέσα στὸν πόνο ποὺ πονῶ --
καθάρια πὼς ταράζεται ἡ ψυχή μου
σὰ βλέπω τὸ μεγάλο οὐρανό,

ἡ θάλασσα σὰν ἔρχεται μεγάλη,
καὶ ὀγραίνοντας τὴν ἄμμο τὸ πρωί,
μοῦ λέει γιὰ κάποιο γνώριμο ἀκρογιάλι,
μοῦ λέει γιὰ κάποια πού ῾ζησα ζωή!
ΤΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ ΜΟΥ

Εἶσαι ἄντρας. Ὅμως ὁ ἴδιος πάντα μένω·
τὰ χρόνια ποὺ περάσανε μὲ ἄφησαν
παράξενο παιδάκι γερασμένο.
Καὶ δὲν ποθῶ πιὰ τίποτε ἀδελφέ μου·
τὰ ὀνείρατα στὰ χέρια μου ἐσκορπίσαν
καὶ τά ῾δωκα, ροδόφυλλα τοῦ ἀνέμου.

Ὤ, πότε θὰ μπορέσεις νὰ ξεχάσεις
τὶς ἔγνοιες τῆς ζωῆς ποὺ σ᾿ ἐκερδίσαν
νά ῾ρθεις ἀπὸ ῾κει πέρα, νὰ περάσεις
τριγύρω μου τὸ χέρι καὶ σκυμμένος
ν᾿ ἀκούσεις ὅσα πάθη ἐγονατίσαν
αὐτὸν ποὺ τόσο σοῦ ῾ναι ἀγαπημένος;

Καλέ μου, σιγανὰ θὰ σοῦ μιλοῦσα,
θὰ σοῦ ῾λεγα πὼς ὅλοι μ᾿ ἐμισῆσαν,
πὼς ρεύοντας τὸ δρόμο μου ἐτραβοῦσα,
διωγμένος κάθε μέρα ἀπ᾿ τοὺς ἀνθρώπους,
μὴ ξέροντας ποιοὶ τόποι μ᾿ ἐκρατῆσαν,
μὴ ξέροντας σὲ ποιοὺς πηγαίνω τόπους.

Κι ὡς εἶσαι λατρεμένος ἀδελφός μου,
τὰ μάτια σου κοιτώντας ποὺ ἐδακρῦσαν,
θὰ ξεχνοῦσα τὰ βάσανα τοῦ κόσμου,
καὶ βλέποντας μακριά, κατὰ τὴ δύση,
τὰ συννεφάκια ποὺ θαμπὰ ἐχρυσίασαν
φιλώντας ἱλαρὰ τὸ κυπαρίσσι,

γιὰ μιὰ μικρὴν ἡλιολουσμένη πόλη,
γιὰ ἕνα μεγάλο σπίτι ποὺ ἐκυλήσαν
τὰ πρῶτα πρῶτα χρόνια μας καὶ οἱ βόλοι,
γιὰ τὶς χαρὲς ποὺ ἀκόμα μὲ κρατοῦνε
ἱκέτη, θὲ νὰ σοῦ ῾λεγα, μὰ ἐσβῆσαν,
γιὰ τοὺς καιροὺς ποὺ δὲ θὰ ξαναρθοῦνε...






Πηγή
http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/kwstas_karywtakhs/02_index.htm
http://karyotakis.awardspace.com/poems/nepenthe/nepenthe.htm
http://www.biblionet.gr/book/172428/%CE%9A%CE%B1%CF%81%CF%85%CF%89%CF%84%CE%AC%CE%BA%CE%B7%CF%82,_%CE%9A%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82_%CE%93.,_1896-1928/%CE%9D%CE%B7%CF%80%CE%B5%CE%BD%CE%B8%CE%AE

Πέμπτη 19 Μαΐου 2016

«Αφιέρωμα στον ποιητή και στοχαστή Γιώργο Σαραντάρη (1908-1941)»



To Πολιτιστικό Σωματείο «Γιώργος Σαραντάρης», ο Τομέας Μεσαιωνικών και Νέων Ελληνικών Σπουδών του Τμήματος Φιλολογίας ΑΠΘ και η «Τέχνη» Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία συνδιοργανώνουν τιμητικό «Αφιέρωμα στον ποιητή και στοχαστή Γιώργο Σαραντάρη (1908-1941)». Η εκδήλωση θα γίνει την Πέμπτη 19 Μαϊου 2016, στις 19.00, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, αμφιθέατρο «Μελίνα Μερκούρη».

Στην παρούσα εκδήλωση το πολυσχιδές έργο του Γιώργου Σαραντάρη παρουσιάζουν οι επιστήμονες Μαρία Ιατρού, Βασίλης Αλεξίου, Αλεξάνδρα Δεληγιώργη και ο λογοτέχνης Γιώργος Σκαμπαρδώνης. Ποιήματα του Σαραντάρη.

Ποιήματα διαβάζει ο ηθοποιός Κώστας Καστανάς.
Μελοποιημένη ποίηση τραγουδά η Νένα Βενετσάνου, ο Κώστας Χατζόπουλος παίζει κιθάρα.


http://www.greek-language.gr/greekLang/portal/blog/archive/2016/05/13/7270.html
Σχετική ανακοίνωση δείτε και στο μπλογκ http://giorgos-sarantaris.org/




Δευτέρα 16 Μαΐου 2016

Ιωακείμ Παπαχρόνης ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΟ ΤΟΥ ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ



ΕΝΑ ΟΝΕΙΡΟ ΤΟΥ ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ

Τύλιξε με τα βλέφαρα την Μιλένα του
-σπόρο, βαθιά μέσα στα μάτια-
κι ονειρευότανε ηλιόλουστος.
Έγινε κοίτη το κορμί του. 
Κελάρυζε τρεχούμενο το φως.
Η νύμφη γύμνωσε το σώμα
για να πλυθεί μες στην πηγή των λάμψεων.
Αναριγούσε του ποταμού του η αλήθεια 
καθώς τα πέλματα της αργοσαλεύανε στο στήθος του.
Αφέθηκε μέσα του
μοιράζοντας τον σε καμπάνες
που αντιλαλούσαν εισακουσμένες προσευχές
απ’ τα γλωσσίδια των χεριών της
ίσαμε τις άκρες του κόσμου
όπου πετάξανε οι μελωδισμοί 
μαθαίνοντας την απεραντοσύνη.
Πέρα ως πέρα ανθισμένος
γεμάτος βασιλικούς στ’ ακροδάχτυλα.
Στο θαύμα της
γλωσσολαλιά του είχε χαριστεί 
να ειπωθεί σε όλες τις γλώσσες του ονείρου.


Στην πραγματικότητα 
το όνειρο αντιστρέφεται.

Ξυπνάει στην έρημη ακτή.
Βλέπει τη θάλασσα του βουρκωμένη
από το θρήνο χιλιάδων ναυαγίων
φέρνοντας με κάθε της δακρυσμένο κύμα
την απώλεια.
Το σώμα του 
η χοάνη μιας ονειρομηχανής
και μοναχό το χέρι 
να σπρώχνει βαθιά τα σπλάχνα του 
για τον επιούσιο. 
Στα χαλάσματα μιας εκκλησίας στα μάτια του
γονατίζει στην τέφρα, στη σορό της φλόγας.
Απ’ τα χέρια του σκορπίζεται η στάχτη
στο ανεπίδοτο νόημα της.

Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών : Αφιέρωμα στον Βασίλη Ρώτα





Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών

Γενναδίου 8 και Ακαδημίας (7ος όροφος) – τηλ. 210 3834559

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΗ ΡΩΤΑ

(1889-1977)

Χαιρετισμοί από τους:

Παύλο Ναθαναήλ, πρώην Πρόεδρο της Ε.Ε.Λ.

Άννα Μπουρατζή-Θώδα, μέλος του Δ.Σ της Ε.Ε.Λ.

Ομιλητής: Δρ. Θανάσης Ν. Καραγιάννης

Μελετητής Δραματουργίας για παιδιά και εφήβους – Συγγραφέας

Θέμα: «Ο Βασίλης Ρώτας και το Θέατρο Σκιών –

“Τα Καραγκιόζικα”»



Θεατρικό Αναλόγιο:

Μονόπρακτα από «Τα Καραγκιόζικα»

Διδάσκουν οι ηθοποιοί:

Βασίλης Κολοβός, Τάκης Βαμβακίδης και

Έφη Καραγιάννη

Συντονίζει η:

Μαργαρίτα Φρονιμάδη-Ματάτση, πρώην Αντιπρόεδρος της Ε.Ε.Λ.

Δευτέρα, 16 Μαΐου 2016, ώρα: 19.00

ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών, Γενναδίου 8 και Ακαδημίας (7ος όροφος), τηλ. 210 3834559 - ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε το άρθρο του Δρ. Θανάση Ν. Καραγιάννη : Ο Βασίλης Ρώτας και η δραματουργία του για παιδιά και εφήβους


O Θανάσης Καραγιάννης γράφει στην ομάδα Βασίλης Ρώτας

Την Τρίτη, 5 Απριλίου 2016, αποφάσισα να δημιουργήσω την παρούσα δημόσια ομάδα "Βασίλης Ρώτας", ώστε να διαδοθεί το έργο του σημαντικού αυτού πνευματικού εθνικού μας κεφαλαίου: ποιητή, διηγηματογράφου, μεταφραστή, θεατρικού συγγραφέα, δοκιμιογράφου κ.λπ., του Βασίλη Ρώτα. Για τη μελέτη μέρους του έργου του, που αφορά τα νήπια, τα παιδιά και τους εφήβους, αφιέρωσα πέντε ολόκληρα χρόνια, κατά τη διεξαγωγή της διδακτορικής μου διατριβής, η οποία στα 2007, εκδόθηκε σε βιβλίο από τη Σύγχρονη Εποχή.

Εδώ, θα αναδημοσιεύεται αποσπασματικά και μη, μέρος του έργου του, ώστε οι νεότεροι να πληροφορηθούν για την ποσότητα και την ποιότητα του ρωταϊκού έργου, αλλά και οι φιλομαθείς μεγαλύτεροι στην ηλικία αναγνώστες της Ομάδας μας.

Απαραίτητα κρίνονται τα σχόλια των φίλων αναγνωστών για το έργο του Βασίλη Ρώτα και ιδιαίτερα η κατάθεση πληροφοριών γύρω από τη ζωή και το έργο του, άρθρα, δοκίμια κ.ο.κ.

Επίσης, θ' ανακοινώνονται διαλέξεις, σεμινάρια και συνέδρια και άλλα σχετικά με το έργο του δημοσιεύματα σε περιοδικά και εφημερίδες.



Ο Βασίλης Ρώτας και το έργο του
για παιδιά και έφηβους


Θέατρο, ποίηση, πεζογραφία,
 "κλασσικά εικονογραφημένα":
 Ερμηνευτικές, θεματολογικές,
ιδεολογικές, παιδαγωγικές προσεγγίσεις


Θανάσης Ν. Καραγιάννης

Σύγχρονη Εποχή, 2007

657 σελ.

ISBN 978-960-451-049-8, 

Συγγραφείς, Έλληνες - Βιογραφία [DDC: 928] 

Παιδική λογοτεχνία - Ερμηνεία και κριτική [DDC: 808.899 282] 

Παιδικά θεατρικά έργα, Ελληνικά [DDC: 792.022 6] 

Παιδική ποίηση, Ελληνική [DDC: 889.91] 

Βασίλης Ρώτας (1889-1977)

Ποια ήταν η ζωή του σημαντικού αυτού πνευματικού ανθρώπου;

Ποια ήταν η προσφορά του στο θέατρο, στην ποίηση και στην πεζογραφία για παιδιά και έφηβους;

Τι γνωρίζουμε για τη συνεργασία του με περιοδικά και εφημερίδες, από τις αρχές του 20ού αι. ("Νουμάς", 1908), από το Μεσοπόλεμο, την Κατοχή και το Μεταπόλεμο, μέχρι και τη δεκαετία του 1970;

Ποιες ήταν οι πρωτοβουλίες του στο θέατρο (σπουδές, ηθοποιία, κριτική θεάτρου, συγγραφή θεατρικών έργων, σκηνογραφία, ίδρυση του "Λαϊκού Θεάτρου Αθηνών", 1930, ίδρυση του "Θεατρικού Σπουδαστηρίου", 1942, του "Θεατρικού Ομίλου ΕΠΟΝ Θεσσαλίας", 1944 κλπ.);

Ποια είναι η θεματολογία και η ιδεολογία των κειμένων του;

Ποια είναι η παιδαγωγική διάσταση του έργου του για παιδιά και έφηβους;

Απαντήσεις σε αυτά και σε πολλά άλλα ερωτήματα δίνονται στις σελίδες αυτού του βιβλίου (διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα), αποτέλεσμα μακροχρόνιας επιστημονικής έρευνας και μελέτης.

Το έργο συμπληρώνεται με πλήρη Χρονολόγιο και Εργογραφία του Β. Ρώτα, με πλούσιο Φωτογραφικό υλικό, και με Ευρετήριο ονομάτων.


Κριτικές - Παρουσιάσεις

"Βιτρίνα", Ο Βασίλης Ρώτας και το έργο του για παιδιά και έφηβους, Περιοδικό "Index", τχ. 19, Φεβρουάριος 2008



****

Ο Θανάσης Ν. Καραγιάννης είναι Διδάκτορας Επιστημών Αγωγής / Παιδικής Λογοτεχνίας και Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.

Γεννήθηκε στη Λαμία (1954) από φτωχή οικογένεια εργατών. Τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια πέρασε στη γενέτειρα του, όπου σπούδασε στην Παιδαγωγική Ακαδημία (1972-1974). Είναι πτυχιούχος του, ΜΔΔΕ (1985) και του Π.Τ. Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Αθηνών (1996). Το διδακτορικό του δίπλωμα απέκτησε από τη Σχολή Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2006).

Περίπου μια τριακονταετία ασχολείται με την παρουσίαση-κριτική βιβλίων, τη μελέτη -ιδίως της Παιδικής Λογοτεχνίας-, την αρθρογραφία, τη δοκιμιογραφία, τη δημοσιογραφία. Με πρωτοβουλία του έχουν οργανωθεί πολιτιστικές εκδηλώσεις, θεατρικές παραστάσεις, επιστημονικές συναντήσεις (διαλέξεις, ημερίδες, σεμινάρια, συνέδρια), έχουν εκδοθεί περιοδικά και εφημερίδες κλπ. Έχει πραγματοποιήσει διαλέξεις σε διάφορα μέρη της χώρας μας.

Έχει διατελέσει Πρόεδρος και μέλος σε Δ.Σ. πολιτιστικών, συνδικαλιστικών και επιστημονικών σωματείων και έχει συνεργαστεί με αρκετά περιοδικά: ΦθιωτικήΣκέψη (ιδρυτής-διευθυντής), Μαρασλειακό Βήμα, Το Σχολείο και το Σπίτι, Σύγχρονη Εκπαίδευση, Σύγχρονο Νηπιαγωγείο (Διευθυντής), Θέματα Παιδείας, Διαβάζω, Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας κ.ά.

Εφημερίδες: Ριζοσπάστης, Η Πρώτη, Λαμιακός Τύπος, Σέντρα Λαμίας, Ενεργός Δημότης και Επικοινωνία Αγ. Δημητρίου κ.ά.

Έχει επιμεληθεί αφιερωμάτων σε περιοδικά για την Παιδική Λογοτεχνία και την εκπαίδευση, με τα εξής θέματα: "Τα παιδικά βιβλία και οι συγγραφείς τους", "Μελέτη - κριτική και Παιδική Λογοτεχνία", "Θρησκειολογία ή θρησκευτικά στα σχολεία;", "για τον Παιδαγωγό Μίλτο Κουντουρά", "για το έργο του Βασίλη Ρώτα" (σε επτά περιοδικά).

Από το 1976 είναι παντρεμένος με τη Στέλα Πλιάτσικα, εκπαιδευτικό και συγγραφέα. Έχουν δυο γιους, τον Νικόλα και τον Μάριο, επιστήμονες Πληροφορικής.

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ

(2013) Ιστορία της δραματουργίας για παιδιά στην Ελλάδα (1871-1949) και την Κύπρο (1932-1949), Σταμούλης Αντ.

(2012) Α΄ Γυμνάσιο Αρρένων Λαμίας, Πάραλος

(2010) Κριτική θεάτρου για παιδιά 2007-2010, Πάραλος

(2007) Ο Βασίλης Ρώτας και το έργο του για παιδιά και έφηβους, Σύγχρονη Εποχή

(2001) "Με την ορμή της νιότης...", Ιδιωτική Έκδοση

(2001) Ορίζοντες στη γνώση και στ' όνειρο, Ιδιωτική Έκδοση

(1999) Θεματολογία παιδικής λογοτεχνίας, Νικόδημος

(1999) Παιδαγωγικά πορτρέτα, Ντουντούμη

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

(2012) Κώστας Βάρναλης: Φως που πάντα καίει, Σύγχρονη Εποχή

(2010) Αντώνης Δελώνης, Ο εκπαιδευτικός, ο λογοτέχνης, ο άνθρωπος, Νέος Αργοναύτης [επιμέλεια, κείμενα]

(1986) Οδηγός παιδικού και νεανικού βιβλίου 1986, Εκδόσεις Καστανιώτη

Επεξεργασία στη γλώσσα Γ΄ δημοτικού, Νικόδημος

Επεξεργασία στη γλώσσα Γ΄ δημοτικού, Νικόδημος

Επεξεργασία στη γλώσσα Δ΄ δημοτικού, Νικόδημος

Επεξεργασία στη γλώσσα Δ΄ δημοτικού, Νικόδημος

Επεξεργασία στη γλώσσα Ε΄ δημοτικού, Νικόδημος

Επεξεργασία στη γλώσσα Ε΄ δημοτικού, Νικόδημος




Λοιποί τίτλοι

(2001) Ροδοπούλου - Ρόζου, Σούλα, Ο Λεωνίδας, η Λήδα και ο πράσινος παπαγάλος, Νικόδημος [επιμέλεια σειράς]

(2000) Πατεράκη, Γιολάντα, Η αρχόντισσα του Αιγαίου, Νικόδημος [επιμέλεια σειράς]

(2000) Παπάκου - Λάγου, Αυγή, Το μυστικό του πατέρα, Νικόδημος [επιμέλεια σειράς]

Δελώνης, Αντώνης, Η ζωή ενός τρελού τρελού συγγραφέα, Νικόδημος [επιμέλεια σειράς]

Τζώρτζογλου, Νίτσα, 1926-2009, Σπίτι στην εξοχή, Νικόδημος [επιμέλεια σειράς]

Κριτικογραφία

Το εικονογραφημένο βιβλίο δεν είναι μόνο για μικρά παιδιά [Το εικονογραφημένο βιβλίο δεν είναι μόνο για μικρά παιδιά], Περιοδικό "Index", τχ. 19, Φεβρουάριος 2008
http://www.biblionet.gr
















































Θανάσης Ν. Καραγιάννης : Ο Βασίλης Ρώτας και η δραματουργία του για παιδιά και εφήβους



Ο Βασίλης Ρώτας και η δραματουργία του για παιδιά και εφήβους[1]



Γράφει ο Θανάσης Ν. Καραγιάννης

Από τις παραδοσιακές θεματικές και ιδεολογικές απόπειρες (1927-1934) στη μετέπειτα μεταστροφή του (1943-1966)



Ο ποιητής και πεζογράφος Βασίλης Ρώτας έμεινε ευρύτερα γνωστός, στην Ιστορία, κυρίως ως δραματουργός και θεατράνθρωπος[2], αλλά και ως μεταφραστής έργων της αρχαίας ελληνικής και ευρωπαϊκής δραματουργίας. Μετάφρασε άπασα τη δραματουργία του Σαίξπηρ (1927-1977), και άλλα δέκα θεατρικά έργα: δύο του Αριστοφάνη και οκτώ Ευρωπαίων δραματουργών[3]. Η θεατρική του παιδεία και ενασχόληση με το θέατρο ξεκίνησε από τα φοιτητικά του χρόνια, όταν το 1906 πήρε μέρος στον Παντελίδειο δραματικό διαγωνισμό με το πρωτόλειο θεατρικό έργο του «Τ’ αποπαίδια της μοίρας»[4]. Το 1907 άρχισε η συμμετοχή του στα θεατρικά δρώμενα της εποχής ως ηθοποιός[5]. Το διάστημα 1907-1910 σπούδασε στη Δραματική Σχολή του «Ωδείου Αθηνών»[6], και παρακολούθησε μαθήματα στη«Σχολή Καλησπέρη», στο «Ωδείο Λόττνερ», όπου δίδασκαν οι: Κων. Χρηστομάνος, Ν. Λάσκαρης, Γρ. Ξενόπουλος κ.ά. Επίσης, στο διάστημα 1908-1909 έπαιξε ως ηθοποιός στο θίασο Θωμά Οικονόμου. Το 1909 ο Κων. Χρηστομάνος τον σύστησε στο Σαγιώρ, ο οποίος του έδωσε ένα ρόλο στο θίασο Τ. Σαγιώρ – Μαρίκας Κοτοπούλη, με τον οποίο έδιναν παραστάσεις στην Αίγυπτο. Το 1910 εργάστηκε ως υποβολέας στο θέατρο του Γκρέκα, στην Αθήνα. Την ίδια χρονιά μετάφρασε το δράμα «Interieur» του Μαίτερλινκ (Maiterlinck) και το διάβασε σε συγκέντρωση της «Φοιτητικής Συντροφιάς». Ιδιαίτερα, στον Μεσοπόλεμο, αναγνωρίστηκε ως κριτικός και θεωρητικός του θεάτρου[7].





Έκρινα απαραίτητο, έστω και συνοπτικά, ν’ αναφερθώ σε ορισμένα εργο-βιογραφικά στοιχεία του Βασίλη Ρώτα, για να φανεί η δραστηριότητά του στο χώρο του θεάτρου, καθώς και της συγγραφής του πρώτου θεατρικού έργου του (1906) και της πρώτης μεταφραστικής του προσπάθειας (1910).

Η εισήγησή μου, αφορά στη δραματουργία του για παιδιά και εφήβους[8]. Εξετάζω την πορεία και εξέλιξή του, και την ιδεολογική και θεματική μεταστροφή του από τις επικρατούσες παραδοσιακές απόψεις του Μεσοπολέμου, τις οποίες δεν ακολούθησε, βέβαια, πιστά, στις κοινωνικο-πολιτικές κατευθύνσεις της Αριστεράς στο θέατρο, κατά την Κατοχή και τη Μεταπολεμική περίοδο.

Ο Ρώτας έδειξε με τα γραπτά τεκμήρια που μας άφησε στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο, αλλά και σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες που έχουμε από τρίτους, ότι υπήρξε ένα ασίγαστο ερευνητικό, δημοκρατικό και λαϊκό πνεύμα. Η συνεργασία του με τον «Νουμά», στις αρχές του 20ού αιώνα, η συμμετοχή του στο δημοτικιστικό κίνημα, η συναναστροφή του με τους πρωτεργάτες και πρωταγωνιστές των γλωσσικών και κοινωνικών αγώνων της εποχής [ο ίδιος ήταν από τους ιδρυτές του δημοτικιστικού σωματείου «Φοιτητική Συντροφιά» (1910)], τον έκαναν γνωστό από τη νεαρά του ηλικία στο χώρο των γραμμάτων και του θεάτρου ειδικότερα. Αρχικά ανήκε στον κύκλο του περ. «Ελληνικά Γράμματα»[9],στο οποίο δημοσίευε κείμενά του κατά την πρώτη δεκαετία του Μεσοπόλεμου και συνεργάστηκε στενά με τους Κωστή Μπαστιά, Φώτο και Γεώργιο Ν. Πολίτη, Γιάννη Αποστολάκη, Κ.Θ. Δημαρά κ.ά. ιδεαλιστές διανοούμενους, ιδιαίτερα στη στήλη «Τα Γράμματα και οι Τέχνες. Γύρω από τα Βιβλία». Την ίδια περίοδο ο Ρώτας δημοσίευε κείμενά του στην εφ. «Βραδυνή» (1925-1928), στα περ. «Ελληνικά Γράμματα» (1927-1928), «Ελληνικόν Θέατρον» (1927-1930) και «Τα Μουσικά Χρονικά» (1930-).

Είναι βέβαιο ότι εκείνη την εποχή δεν ήταν αριστερός, παρά τις λανθασμένες αναφορές κριτικών και μελετητών μεταγενέστερων εποχών. Αυτό, τουλάχιστον, μαρτυρούν τα δημοσιευμένα κείμενά του και τεκμηριωμένες κρίσεις ιστορικών[10]. Οι δραστηριότητές του στο στρατό για 15, περίπου, χρόνια φανερώνουν δημοκρατικό ήθος και συμπεριφορά, οι πνευματικές δραστηριότητές του το ίδιο, καθώς και η πρωτοβουλία του να ιδρύσει στο Παγκράτι, προάστιο της Αθήνας, τότε, το πρώτο στη χώρα μας λαϊκό θέατρο: το «Λαϊκό Θέατρο Αθηνών»(1930-1938). Ο Ρώτας, αρχικά, κινήθηκε σε ιδεαλιστικά και αστικά πλαίσια, χωρίς συγκρούσεις σε πολιτικό επίπεδο. Κάτι που επιχείρησε μεταπολεμικά, με σαφή ταξικό, αντιιμπεριαλιστικό και επαναστατικό τρόπο, ιδιαίτερα στην ποίησή του και ενμέρει στο δραματουργικό έργο του. Το έργο αυτό κινήθηκε θεματολογικά και ιδεολογικά σε επίπεδο πατριωτισμού, ανθρωπιστικών και κοινωνικών αξιών, επηρεασμένος σαφώς από τον ιστορικό υλισμό, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τα μηνύματα της Εθνικής Αντίστασης και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, κατά τον Εμφύλιο.

Το πρώτο θεατρικό έργο του για παιδιά ήταν το «Να ζη το Μεσολόγγι», γραμμένο το 1927 και εκδομένο το 1928. Ιστορικό – πατριωτικό μονόπρακτο δράμα, σημαντικό έργο του σχολικού μας θεάτρου, στο οποίο ο δραματουργός Ρώτας εστιάζει θεματολογικά και ιδεολογικά στην ηρωική αντίσταση, στο άφατο ψυχικό σθένος και στην αυτοθυσία απλοϊκών ανώνυμων Μεσολογγιτών αγωνιστών, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Μεσολογγίου. Η σκηνική απόδοση του έργου ήταν ευτυχής. Κατά κοινή ομολογία πρόκειται για το πιο πολυπαιγμένο έργο της ελληνικής δραματουργίας για παιδιά. Παίζεται ακόμη και σήμερα σε διάφορα σχολεία. Η Ιστορία του παιδικού θεάτρου δε διαθέτει παρόμοια περίπτωση.

Ο Ρώτας την ίδια, σχεδόν, χρονική στιγμή έγραψε άλλες δύο δραματικές σκηνές, οι οποίες είχαν ως θέμα τους την Επανάσταση του ’21: «Σε γνωρίζω από την κόψη»(1928) και «Νενικήκαμεν» (1930), ελάχιστα γνωστά κείμενα, για τα οποία από την έρευνα δεν προέκυψε, ακόμη γι’ αυτά, κάποια σκηνική δραστηριότητα.

Τα υπόλοιπα ρωταϊκά έργα του Μεσοπόλεμου είναι τα εξής: το μονόπρακτο θρησκευτικό δράμα «Ο Ιησούς δωδεκαετής εν τω Ναώ» (1934), η μονόπρακτη«κωμωδία για σχολικές γιορτές» «Τα κορίτσια επαναστατούν» (1934)[11], το μονόπρακτο «χριστουγεννιάτικο σκηνικό παιχνίδι» «Ο χορός των παιχνιδιών»(1934), η μονόπρακτη κωμωδία «Οι μαξιλαριές» (1934)[12], η επίσης μονόπρακτη κωμωδία «Σπιτίσιο φαΐ» (1934), οι μονόπρακτες κωμωδίες («σκηνικά παιχνίδια»,κατά τον Ρώτα) «Ο Καρδούλας δραγάτης» (1932) και «Ο Καρδούλας και ο λύκος»(1932) και τέλος η μονόπρακτη κωμωδία «Αλεπού και σκαντζόχοιρος» (1933). Τα δύο τελευταία είναι δραματικές αναπλάσεις μύθων.

Τα παραπάνω ρωταϊκά έργα ασχολούνται κυρίως με διάφορα θέματα, που είναι δυνατό να προσεγγίσουν τους μικρούς θεατές και να αγγίξουν τα ενδιαφέροντά τους. Ο Ρώτας πίστευε στην παιδαγωγική διάσταση και λειτουργία του θεάτρου για παιδιά και ενηλίκους. Έτσι, φρόντιζε στα κείμενά του, και πρότεινε στο σκηνικό αποτέλεσμα να ισορροπούν το αισθητικό, ψυχαγωγικό, κοινωνικό και παιδευτικό στοιχείο. Με απλό τρόπο – και όχι παιδαριώδη, όπως επιχείρησαν άλλοι δραματουργοί της εποχής, ωστόσο σημαντικά και μη ονόματα (Αντιγόνη Μεταξά, Ευφροσύνη Λόντου – Δημητρακοπούλου, Γ. Πόγγη, Α.Ι. Ράλλη, Κ. Βελμύρα, Γιούλας Θεοδωρίδου, Κ. Κροντηρά, Ν.Ι. ΛάσκαρηΣτ. Σπεράντσα κ.ά.), προσπάθησε και έδωσε αξιόλογα θεατρικά κείμενα στα παιδιά, με θέματα από την ιστορία, την Καινή Διαθήκη, τον αστικό και αγροτικό χώρο, τους μύθους, τη λαογραφία. Ο Ρώτας, όμως, σεβάστηκε τον εξελισσόμενο άνθρωπο, δεν υποτίμησε τη νοημοσύνη του, δεν του έδωσε με τα κείμενά του μεταφυσική τροφή ούτε διδακτικές παραινέσεις, με το συνηθισμένο για την εποχή ύφος πατερναλιστικό, όπως βλέπουμε σε τόσα και τόσα κείμενα του Μεσοπόλεμου, δεν του μετέφερε την υποκριτική αντίληψη των σαλονιών της εποχής, τις θεωρίες για «το καλό και υπάκουο παιδάκι», θεωρίες που σκλάβωναν την αυθορμησία, την ελευθερία και τη σκανταλιά των παιδιών, που τα έκαναν δυστυχισμένα πλάσματα, να περιμένουν το ξύλο και την κάθε είδους τιμωρία του θεού, του γονιού, της τροφού ή του δασκάλου τους. Τα σκηνικά παιχνίδια του Ρώτα και οι κωμικές του σκηνές είναι γεμάτες με μπρίο, με δράση, με χιούμορ, με απρόοπτες ξεκαρδιστικές καταστάσεις, ενώ παράλληλα προσφέρουν έμμεσα και αβίαστα κοινωνικές ιδέες και αξίες.

Στις αρχές του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου έγραψε τη μονόπρακτη θεατρική σκηνή«Πολεμικό ξεπροβόδισμα» (1940), δημοσιευμένη στην εφ. «Τα Πολεμικά Παρασκήνια» [13], της οποίας διευθυντής[14] ήταν ο Ρώτας, κατά το χρονικό διάστημα, που επιστρατεύθηκε και έφυγε για το μέτωπο, ο ιδρυτής της Ν.Θ. Συναδινός.



Το σκηνικό άλλαξε μέσα στην Κατοχή και συνεχίστηκε μεταπολεμικά με μια βαθμιαία εξελισσόμενη ιδεολογική και θεματολογική μεταστροφή του δραματουργού Ρώτα, χωρίς όμως στεγανά, απολυτότητα και φανατισμό. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις συνέχισε την πρότερη πορεία του, όπως όταν έγραψε το σπουδαίο κωμικό παραμυθόδραμα «Παραμύθι της Ανέμης», το 1948, με πολλά λαογραφικά, μυθολογικά κ.ά. παραμυθιακά στοιχεία. Τα ιστορικά γεγονότα, κυρίως της Κατοχής, συνετέλεσαν καταλυτικά στο ιδεολογικό πέρασμα του Ρώτα στην Αριστερά, όπως άλλωστε συνέβη και με πολλούς άλλους διανοούμενους και καλλιτέχνες στη χώρα μας. Η ιδεολογική μεταστροφή του Ρώτα, βέβαια, άρχισε σταδιακά από το 1936, οπότε αυτοεξόριστος στη Ζήρεια (Τρίκκαλα Κορινθίας), λόγω της μεταξικής δικτατορίας, έγραψε το κορυφαίο δράμα του για ενήλικους«Ρήγας ο Βελεστινλής», εμφανίζοντας στοιχεία από στόφα μεγάλου δραματουργού. Ήδη, όμως, από το 1935 στάθηκε ευνοϊκά απέναντι στο ΚΚΕ, στο οποίο παραχώρησε το θέατρό του στο Παγκράτι για προεκλογική συγκέντρωση. Από τότε άρχισε να τον παρακολουθεί η Ασφάλεια.

Από το 1942 συνεργάστηκε με το ΕΑΜ και έθεσε το χώρο της δραματικής του σχολής «Θεατρικό Σπουδαστήριο» (Λέκκα 42, στην Αθήνα) για μυστικές συναντήσεις αντιστασιακών οργανώσεων του ΕΑΜ της Αθήνας. Την άνοιξη του 1944 ανέβηκε στα βουνά της «Ελεύθερης Ελλάδας» («εκεί όπου η ελευθερία είχε μέρος να πατήσει», όπως ο ίδιος έλεγε[15]) και τέθηκε επικεφαλής θιάσου του«Θεατρικού Ομίλου ΕΠΟΝ Θεσσαλίας», με τον οποίο έδωσαν θεατρικές παραστάσεις σε πολλά χωριά όλου του θεσσαλικού κάμπου, αλλά και της ορεινής Θεσσαλίας, με τα έργα του «Να ζει το Μεσολόγγι» και «Ρήγας ο Βελεστινλής»,καθώς και με τα θεατρικά τού Γεράσιμου Σταύρου: «Γερμανοτσολιάς» και μια«Επιθεώρηση της Λαϊκής Δημοκρατίας» (όπως την έλεγε ο συγγραφέας της), με τίτλο: «Χτες, σήμερα, αύριο».

Μέσα στην Κατοχή έγραψε το μονόπρακτο «είδος φάρσας» «Το Πιάνο» («κομωδία για κούκλες», κατά τον Ρώτα), το οποίο εκδόθηκε το 1943. Ένα από τα καλύτερα θεατρικά έργα του για παιδιά, το οποίο ευτύχησε να παρασταθεί αρκετές φορές μέσα στην Κατοχή, κάτω από τη μύτη των Γερμανών, ορισμένες φορές μαζί με την άλλη σημαντική κωμωδία του για εφήβους «Οι Γραμματιζούμενοι» (1943).

Από το 1944 ο Ρώτας άρχισε να γράφει την εξαιρετική τραγωδία του για παιδιά και εφήβους «Ελληνικά Νειάτα», η οποία εκδόθηκε το 1946. Πρόκειται για αξιόλογο αντιστασιακό θεατρικό έργο, γραμμένο στα πρότυπα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, με δάνεια υφολογικά στοιχεία από το σαιξπηρικό δράμα, το ελληνικό λαϊκό θέατρο σκιών, τα δημοτικά μας τραγούδια κ.λπ. Κυρίαρχος είναι ο λαϊκός λόγος και το λαϊκό πνεύμα, όπως άλλωστε συμβαίνει σε όλη τη ρωταϊκή δραματουργία και ενγένει λογοτεχνική του παραγωγή. Οι χαρακτήρες του δράματος προσφέρουν πρότυπα συμπεριφοράς και στάσεις ζωής αξιοπρέπειας, ηρωισμού, αγώνα και θυσίας για τη λευτεριά και την εθνική ανεξαρτησία, ενώ κάποιοι άλλοι χαρακτήρες αποτελούν μνημεία υποτέλειας, εθνικής μειοδοσίας, δοσιλογισμού και απέχθειας. Για μια ακόμη φορά ο Ρώτας (το έπραξε πολλές φορές στο ποιητικό έργο του[16]) δείχνει πόσο απαξιώνει τους προδότες της πατρίδας μας, τους δοσίλογους Γερμανοτσολιάδες – συνεργάτες των Γερμανών και πόση σημασία δίνει στην αξιοπρέπεια και αγωνιστικότητα για τα υψηλά ιδανικά της λευτεριάς, της εθνικής ανεξαρτησίας, της λαϊκής δημοκρατίας, για τα οποία αγωνίστηκε η ΕΑΜική Εθνική μας Αντίσταση.

Επιγραμματικά αναφέρω τα έργα του Ρώτα για εφήβους: τη δραματική σκηνή«Κιλελέρ» (1945) και την τραγωδία «Προμηθέας ή Η κωμωδία της αισιοδοξίας»(1966), αλλά και τις ανέκδοτες δραματικές σκηνές για παιδιά: «Η Κατοχή» και«Μάνα».



Εκείνο, όμως, που τον κάνει να ξεχωρίζει από άλλους δραματουργούς της μεταπολεμικής περιόδου είναι η δημοσίευση, στις εφ. «Ρίζος της Δευτέρας»,«Αυγή» και στο περ. «Λαϊκός Λόγος», των υπέροχων και απολαυστικών 49 κωμικών και σατιρικών θεατρικών σκηνών του, οι οποίες κυκλοφόρησαν αργότερα σ’ ένα δίτομο με τον τίτλο «Καραγκιόζικα» (Ίκαρος 1956, 1978). Αυτές τις σκηνές, με έντονο πολιτικό, κοινωνικό, ταξικό και αντιιμπεριαλιστικό περιεχόμενο – οι περισσότερες κατάλληλες για παιδιά και εφήβους – και όπου πρωταγωνιστούν οι ήρωες του Ελληνικού Λαϊκού Θεάτρου Σκιών, αλλά και άλλα πρόσωπα του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι εκείνης της εποχής, ο Ρώτας προτείνει να μην παιχτούν από φιγούρες στον μπερντέ, αλλά από ηθοποιούς στο θεατρικό σανίδι.

Ο Καραγκιόζης του Ρώτα έχει σχέση με την αριστοφανική θεατρική φιλοσοφία και με την αισώπεια θυμοσοφία. Αυτοσαρκάζεται, κρίνει την εξουσία και εκφράζει με παρρησία τη γνώμη του, σατιρίζει και ενίοτε είναι αθυρόστομος και αυθάδης. Έτσι πληρώνει, συχνά, το τίμημα της αντι-εξουσιαστικής ιδεολογίας του.

Θα τελειώσω, τη σύντομη αυτή περιδιάβαση στη δραματουργία του Βασίλη Ρώτα για παιδιά και εφήβους, προσπαθώντας ν’ αποδώσω τη μονόπρακτη κωμωδία του«Ο Πασάς μαθαίνει τον Καραγκιόζη τι εστί πατρίς», από τα «Καραγκιόζικα»:



« Ο ΠΑΣΑΣ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΤΟΝ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ ΤΙ ΕΣΤΙ ΠΑΤΡΙΣ[17]



Πρόσωπα: Πασάς, Καραγκιόζης, Βεληγκέκας



ΠΑΣΑΣ: Σ’ εκάλεσα, Καραγκιόζη, να σου ομιλήσω δια την ιεράν υποχρέωσιν που έχομεν όλοι να υπερασπίζομεν την πατρίδα μας και να θυσιάζωμεν ακόμη και την ζωήν μας δια την σωτηρία, την προκοπήν και το μεγαλείον της.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ωραία! Τι ωραία!

ΠΑΣΑΣ: Έχεις ιδέαν τι εστί πατρίς;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, καλά σαι!

ΠΑΣΑΣ: Για εξήγησέ μου!

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, ντε τεχνολογία θες τώρα;

ΠΑΣΑΣ: Όχι, πες μου, να ιδώ κατά πόσον αντιλαμβάνεσαι τι εστί πατρίς.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Να πατρίς είναι…

ΠΑΣΑΣ: Μπράβο, πες το!

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Τόξερα, αλλά να, τώρα το ξέχασα.

ΠΑΣΑΣ: Ας υποθέσωμεν πως εγώ έρχομαι να σε πετάξω έξω απ’ το σπίτι που κάθεσαι να καθήσω εγώ. Το θα κάμεις;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Χου, χου! Να καθήσεις εσύ ο πασάς στη καλύβα τη δικιά μου;

ΠΑΣΑΣ: Ναι, τι θα κάμεις;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Χου, χου, δεν το λέω, ντρέπουμαι.

ΠΑΣΑΣ: Πέστο παιδί μου, διότι ό,τι και να κάμεις δια να υπερασπίσεις το σπίτι σου, είναι συγχωρημένον.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Άμα θάρθεις εσύ να με βγάλεις απ’ το σπίτι μου για να καθήσεις εσύ…

ΠΑΣΑΣ: Ναι, το θα κάμεις;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Χου! Χου!

ΠΑΣΑΣ: Πέστο, μη ντρέπεσαι.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: …Κι εγώ θα πάω στο δικό σου το σπίτι, στο σαράι να πούμε;…

ΠΑΣΑΣ: Όχι, βρε, εσύ θα μείνεις χωρίς σπίτι, στον δρόμο!

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Και στο δικό μου το σπίτι ποιος θα κάθεται;

ΠΑΣΑΣ: Εγώ!

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Αμδέ!

ΠΑΣΑΣ: Μπράβο, τι αμδέ;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Δεν κάθεσαι εσύ ούτε τρεις στιγμές, γιατί απ’ την πρώτη στιγμή θα σε κάνουνε οι ψύλλοι να πεταχτείς όξω φωνάζοντας «πυρκαγιά!»

ΠΑΣΑΣ: Αχ, ντιπ μπουνταλάς, είσαι ζάβαλη. Ας πούμε πως έρχεται ένας να σου πάρει το σπίτι. Τι θα κάμεις;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ποιος θα ’ρθει να πάρει το δικό μου σπίτι, πασά μου; Στραβομάρα θα ’χει να πάρει κανένα καλήτερο, από τα τόσα…

ΠΑΣΑΣ: Υπόθεσε, βρε, πως δεν υπάρχουν άλλα σπίτια, πως είσαι στην ερημιά.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Στην ερημιά; Και τι θα τρώω;

ΠΑΣΑΣ: Υπόθεση κάνουμε: Είσαι στην ερημιά κι αυτή η ερημιά είναι δική σου κι έρχεται ο άλλος να σε βγάλει, για να μείνει αυτός. Τι θα κάμεις;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ποιος κάθεται στην ερημιά, πασά μου, και μάλιστα να ’ρθει κι άλλος να τονε βγάλει; Τι ’ναι η ερημιά, το σαράι σου να ’χει ούλα τα καλά;

ΠΑΣΑΣ: Λοιπόν, έστω: Εγώ είμαι στον τόπο μου, στο σαράι μου, στην καλοπέρασή μου κι έρχεται ο άλλος και μου κάνει πόλεμο να με βγάλει εμένα, να με αιχμαλωτίσει, να με σκοτώσει και να πάρει αυτός να ’χει την περιουσία μου και τις γυναίκες μου και τ’ αγαθά μου και τη δόξα μου! Ε, δεν πρέπει ν’ αντισταθώ, να πολεμήσω, γι να διαφεντέψω το δίκηο μου;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Άκου λέει!

ΠΑΣΑΣ: Ε, αυτό είναι πατρίς.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ποιο;

ΠΑΣΑΣ: Να, ο τόπος εδώ μ’ όλα τα καλά του. Το κατάλαβες τώρα;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Πως, πως…

ΠΑΣΑΣ: Τι κατάλαβες;

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Να, πως πατρίς είναι το σαράι σου, τα λεφτά σου, (οι γυναίκες σου), η καλοπέρασή σου…

ΠΑΣΑΣ: Όχι μόνο η δική μου η καλοπέραση, βρε, παρά κι η δική σου. Εδώ είμαστε όλοι μαζί.

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Μαζί είμαστε, αμή χώρια τρώμε. Εσύ έχεις τα καλά κι εμείς τα καλάμια.

ΠΑΣΑΣ: Έμα είσαι πολύ ζεβζέκης και μπουνταλάς. – Ε, Βελή!

ΒΕΛΗΓΚΕΚΑΣ: (Μπαίνει) Πωγιά, προστάζει εφέντη μ’ !

ΠΑΣΑΣ: Πάρ’ τον τούτον εδώ τον ανόητον, να τον μάθεις τι εστί πατρίς.

ΒΕΛΗΓΚΕΚΑΣ: Γκελ μπουρντά, πεζεβέγκ!

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: (Ενώ τον βγάζει έξω ο Βεληγκέκας με τις κλωτσιές) ωχ! ωχ! ωχ! Πατρίς είναι η φτώχεια, το ξύλο κι ο Παρθενώνας! ωχ!»



[1]. Δημοσιεύτηκε στον τόμο: Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών. Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Παράδοση και Εκσυγχρονισμός στο Νεοελληνικό Θέατρο. Από τις απαρχές ως τη μεταπολεμική εποχή, Πρακτικά του Γ΄ Πανελληνίου Θεατρολογικού Συνεδρίου. Αφιερωμένο στον Θόδωρο Χατζηπανταζή (Επιμέλεια: Αντώνης Γλυτζουρής, Κωνσταντίνα Γεωργιάδη), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σ. 81-87

[2]. Όμως έχει να παρουσιάσει ένα πολύπλευρο και πολυσήμαντο έργο στην ποίηση, στην πεζογραφία και πιο ιδιαίτερα ένα πλούσιο μεταφραστικό έργο στην πεζογραφία (του Τολστόι, Άννα Καρένινα, 1924, του Μίλλερ, Θωμάς Έντισον,1956), στη δοκιμιογραφία (της Ρυς Νταίβιντς, Βουδισμός, 1931, του Βεντ,Αναζητώντας τον Αδάμ, 1957), στην Ιστορία της Λογοτεχνίας (Τόμας – Λάλου,Ιστορία της Αγγλικής Λογοτεχνίας, 1931) στην ποίηση (όλα τα σονέτα και τα υπόλοιπα ποιήματα του Σαίξπηρ, παλιές σκωτσέζικες μπαλάντες, ποιήματα του Μπάυρον και του Ουώλτ Ουίτμαν, το: Έργα και Ημέραι, 1998, του Ησίοδου κ.λπ.)

[3]. Τον Δον Ζουάν, του Μολιέρου, 1930, το: Μαρία Στούαρτ, 1932 και το: Δον Κάρλος, 1934, του Σίλλερ, το: Ρόζα Μπερντ και το: Η Χανέλα πάει στον Παράδεισο,του Χάουπτμαν, 1955, τις Όρνιθες, 1960 και την Ειρήνη, 1964, του Αριστοφάνη, το:Ο Δήμαρχος, του Καλντερόν, 1965, το: Ο Δον Χιλ με το πράσινο παντελόνι, του Τίρσο ντε Μολίνα, 1966, το: Ο εχθρός του λαού, του Ίψεν, 1968 και το: Ένας Όμηρος, του Μπήαν, 1973.

[4]. Κυριακής Πετράκου, Τ’ αποπαίδια της μοίρας (Ανάτυπο από το Επιστημονικό Δελτίο του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών «Παράβασις»), Ergo, Αθήνα 2004, σ. 125-225.

[5]. Έπαιξε δίπλα στους Μαρίκα Κοτοπούλη, Ελένη Φυρστ, Ν. Μέγγουλα, Ζάννο, Ανδρέα Σταματόπουλο.

[6]. Με καθηγητές τον Άγγ. Βλάχο και τον Θωμά Οικονόμου, σκηνοθέτη του Βασιλικού Θεάτρου.

[7]. Περισσότερα στη διδακτορική διατριβή της Βαρβάρας Γεωργοπούλου, Η θεατρική κριτική στην Αθήνα του Μεσοπολέμου, και στο κείμενό της «Ο Βασίλης Ρώτας ως θεωρητικός και κριτικός του θεάτρου στο Μεσοπόλεμο», Μανδραγόρας,τχ. 38, 2008, σ. 96-99.

[8]. Βλ. Θανάση Καραγιάννη, Ο Βασίλης Ρώτας και το έργο του για παιδιά και έφηβους. Θέατρο – Ποίηση – Πεζογραφία – «Κλασσικά εικονογραφημένα. Ερμηνευτικές, θεματολογικές, ιδεολογικές, παιδαγωγικές προσεγγίσεις, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2007, σ. 659.

[9]. Στις εκδόσεις του περιοδικού περιλαμβάνεται η πρώτη μετάφραση σαιξπηρικού έργου του Ρώτα, Όνειρο Καλοκαιρινής Νυχτιάς (1928). Το περ.«Ελληνικά Γράμματα» ήταν ένα μαχητικό περιοδικό της δημοτικής, το οποίο, όπως γράφει ο γιος του ιδρυτή του, Γιάννης Κ. Μπαστιάς, «θα έθετε τον ιδεαλισμό, τον εθνισμό – και όχι τον εθνικιστικό σωβινισμό – , την εθνική κληρονομιά και τον χριστιανισμό ως αντίβαρα στο μαρξισμό.», βλ. Γιάννη Κ. Μπαστιά, Κωστής Μπαστιάς. Δημοσιογραφία – Θέατρο – Λογοτεχνία, Καστανιώτης, Αθήνα 2005, σ. 117.

[10]. Ο Γιάννης Κ. Μπαστιάς γράφει: «Οι θέσεις του μετέπειτα μαρξιστή Ρώτα ήταν τότε ταυτισμένες με τις ιδέες του Γιάννη Αποστολάκη και του Φώτου Πολίτη, και ήταν απόλυτα φυσικό να συνεργάζεται στο αντικομμουνιστικό περιοδικό του Μπαστιά», βλ. Γιάννη Κ. Μπαστιά, Κωστής Μπαστιάς. […], ό.π., σ. 128.

[11]. Στην 2η έκδοση του 1952 ο τίτλος είναι: «Το ξύλο βγήκε απ’ τον Παράδεισο».

[12]. Τα παραπάνω τέσσερα βιβλία του εκδόθηκαν κατά πάσα πιθανότητα στο τέλος του 1933 ή στις αρχές του 1934, παίρνοντας ως βάσιμη την πληροφορία που μας δίνει ο έγκριτος Ιστορικός του Θεάτρου, Γιάννης Σιδέρης: «Η δεύτερη εργασία του κ. Β. Ρώτα είναι τέσσερα καινούργια παιδικά θεατρικά έργα, που τύπωσε αυτές τις μέρες ο Δημητράκος κομψά και με γούστο, ένα δράμα “Ο Ιησούς δωδεκαετής εν τω ναώ”, ένα χορόδραμα, “ο χορός των παιχνιδιών”, δυο κωμωδίες, “οι μαξιλαριές” και “τα κορίτσια επαναστατούν” […]», βλ. Σήμερα, τχ. 11-12 (Νοέμ. – Δεκ. 1933).

[13]. Στο φύλλο με αρ. 134, 7 Δεκ. 1940. Αυτή η σκηνή ακούστηκε «απ’ το ραδιοφωνικό σταθμό της Αθήνας την 1 Δεκεμβρίου 1940».

[14]. Ο Ρώτας διετέλεσε διευθυντής της από το φύλλο της 2ας Νοεμ. 1940 (αρ. 129) μέχρι και το φύλλο ενός Σαββάτου του Φεβρ. 1941, οπότε αναλαμβάνει και πάλι διευθυντής ο Ν.Θ. Συναδινός, μετά την αφυπηρέτησή του.

[15]. Βλ. στο κείμενό του: «Το θεατρικό σπουδαστήριο και το θέατρο στο βουνό»,Επιθεώρηση Τέχνης, αρ. 87-88, 1962, και τώρα: Βασίλη Ρώτα, Θέατρο και γλώσσα (1925-1977), τόμος Α΄ , Επικαιρότητα, Αθήνα 1986, σ. 291.

[16]. Βλ. Θανάση Καραγιάννη, Ο Βασίλης Ρώτας και το έργο του για παιδιά και έφηβους, ό.π., σ. 293-491.

[17]. Βλ. Βασίλη Ρώτα, Τα Καραγκιόζικα [Α΄], Επικαιρότητα, Αθήνα 2002, σ. 55-58.



ΑΠΟ HERKO ΣΤΟ ΔΕΚ 19, 2014ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ
http://atexnos.gr/%CE%BF-%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CF%81%CF%8E%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B4%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85/

Savoir vivre για νέους λογοτέχνες: Τζάμπα καίει το «νέον» – του Σωτήρη Παστάκα



Ζούμε σε έναν πολιτισμό που μας απαγορεύει να γεράσουμε με αξιοπρέπεια. «Δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτα χειρότερο από το να μεγαλώνεις», γράφει σε άπταιστα αγγλικά κάποια φίλη την ημέρα των 35των γενεθλίων της και μου έρχονται στο μυαλό διάφορα ανάλογα συνθήματα: «ζήσε γρήγορα, πέθανε νέος», «μην εμπιστεύεσαι κανέναν πάνω από τα τριάντα». Την εποχή της αμφισβήτησης το ηλικιακό όριο για να είναι κάποιος νέος, ήταν το όριο των τριάντα χρονών. Για τους Λόυντ του Λονδίνου είναι το όριο των τριάντα πέντε ετών (μετά και μέχρι τα πενήντα πέντε, θεωρείσαι μεσήλικας κι από κει και πάνω ηλικιωμένος), κι αυτόν τον ασφαλιστικό κανόνα ακολουθούν οι απανταχού ταξιδιωτικές εταιρείες. Το όριο των τριάντα πέντε ετών ακολουθούμε κι εμείς στο Ποιείν, για την κατηγορία των «νέων ποιητών». Το Φεστιβάλ Νέων Λογοτεχνών, που διοργανώνεται φέτος για τρίτη φορά, ανεβάζει τον πήχη στα… σαράντα (κάποιοι υποψήφιοι φαίνεται δεν χωρούσαν στα ηλικιακά όρια…), και με την πίεση που εξασκούν οι ανυπόμονοι για διακρίσεις νέοι, δεν αποκλείεται να έχουμε κι ακόμα μεγαλύτερες υπερβάσεις στις μελλοντικές διοργανώσεις.

Το «νέον» ωστόσο χρειάζεται πολλά χρόνια για να αναγνωριστεί. Αυτό που αναγνωρίζεται αμέσως είναι το ήδη γνωστό. Το «νέον» πρέπει να ανοίξει καινούργιους δρόμους, να πολεμήσει την αναγνωστική μας οκνηρία και να αντρειωθεί πριν πεθάνει, γιατί όπως λέει κι ο Μπόρχες «τίποτα δεν παλιώνει πιο γρήγορα απ’ το νέον». «Αφήστε ένα νέον ποιητή στην ησυχία του», προειδοποιεί ο Πάουντ. «Μην δημοσιεύετε τίποτα πριν τα τριάντα σας», μας επισημαίνει η Γουλφ.

Θα πρότεινα να υιοθετήσουμε την επιλογή «Φεστιβάλ Πρωτοεμφανιζόμενων Λογοτεχνών», ακολουθώντας το σκεπτικό του Βραβείου Γιάννη Βαρβέρη, για να αποφύγουμε τις ηλικιακές και νοηματικές παρανοήσεις και όλα τα ευτράπελα που τις συνοδεύουν με τον προσδιορισμό «νέος». Πολύς θόρυβος για το τίποτα θα μου πείτε, αλλά πώς να επιζήσεις διαφορετικά χωρίς μπότοξ, πλαστικές, παραποιήσεις αστυνομικής ταυτότητας, βοηθημάτων στύσης σε μια εποχή που έχει μπερδέψει την σεξουαλικότητα με τη διείσδυση και μέσα στην συναισθηματική πορνογραφία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης; Αφήστε έναν ποιητή να ζήσει την ηλικία του, παρακαλώ, και θυμηθείτε τον Μπέρυμαν: ένας νέος ποιητής είναι τόσο γελοίος όσο ένας βαριά τραυματισμένος που ανακάμπτει.
[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. http://frear.gr/?p=13751
Στη φωτογραφία ο James Dean φωτογραφημένος από τον Bob Willoughby.]



Sotirios Pastakas
δημοσίευση
12 Μαΐου στις 9:57 π.μ. ·
του Φρεαρ - frear.gr.
12 Μαΐου στις 8:21 π.μ. ·

Κυριακή 15 Μαΐου 2016

Μάριος Φραγκούλης - Χρώματα πήρα και καμβά



Χρώματα πήρα και καμβά
Για να σε ζωγραφίσω
Και με το χρώμα τ’ ουρανού
άγγελο να σε ντύσω

Χρώματα πήρα και καμβά
Όνειρα μαγεμένα
Και μ’ όλα τα άστρα αγκαλιά
Ζωγράφισα εσένα

Κόκκινος ήλιος η καρδιά μου
Τ’ αγέρι θα `ναι θαλασσί
Πράσινη θάλασσα η ματιά μου
Και τ’ όνειρό μου θα `σαι συ

Τη νύχτα η μέρα θα κεντήσει
Με της αγάπης μου το φως 
Χιλιάδες άστρα να σκορπίσει
Με τη μορφή σου ο ουρανός

Χρώματα πήρα και καμβά
Και όνειρα βαμμένα
Και της ζωής σου τα κλειδιά
Πορτρέτα φυλαγμένα

Κόκκινος ήλιος η καρδιά μου
Τ’ αγέρι θα `ναι θαλασσί
Πράσινη θάλασσα η ματιά μου
Και τ’ όνειρό μου θα `σαι συ

Τη νύχτα η μέρα θα κεντήσει
Με της αγάπης μου το φως 
Χιλιάδες άστρα να σκορπίσει
Με τη μορφή σου ο ουρανός

Χρώματα πήρα και καμβά
Και όνειρα βαμμένα
Και της ζωής σου τα κλειδιά
Πορτρέτα φυλαγμένα