"Δομές και λειτουργίες . . ."
Όταν κάποιος σκέφτεται τις καινούργιες δομές
(της λογικής σκέψης των Μαθηματικών, της θεωρητικής Φυσικής),
όταν μελετά τη σκέψη των μαθηματικών και των φυσικών
του καιρού μας, τότε είναι σε θέση να αντιληφθεί,
τις τεράστιες αποστάσεις που έχουν να καλύψουν οι μουσικοί,
ώσπου να φτάσουν στην κατασκευή μιας γενικότερης σύνθεσης.
Οι εμπειρικές μας μέθοδοι είναι ένα επιπλέον εμπόδιο
στον κοινό δρόμο προς μία τέτοια σύνθεση.
Ας μην επιτρέψουμε να υπνωτιζόμαστε από κάθε μεμονωμένη περίπτωση, κάθε ανεκδοτολογία, κάθε περιστατικό.
Διατρέχουμε τον μέγιστο κίνδυνο να ανατρέψουμε την ιεραρχία
ανάμεσα σε ένα βασικό σύστημα και τις συνέπειες,
καταλήξεις και αποτελέσματά του.
Όταν κάποιος προσκολλάται στην έννοια της άμεσης δράσης,
της στιγμιαίας αντίδρασης, του παρορμητικού ερεθίσματος
(ένα είδος ψυχικού και διανοητικού αυτοματισμού
όσον αφορά το γεγονός και τη λειτουργία του λειτουργία του,
ο οποίος ενεργοποιείται κατά παράγγελμα, μέσω ακριβών, απρόβλεπτων πληροφοριών) ψευτίζει εντελώς
αυτήν την μέσα από την εμπειρία κατακτημένη έννοια.
Πρέπει να βρεθεί κάποιο "σύστημα" που θα γεννά αναπόφευκτα
από τα μέσα του αυτά τα ερεθίσματα, και βέβαια,
δεν πρέπει κανείς να γράφει "ερεθίσματα",
ακολουθώντας μια συγκεκριμένη διάταξη,
της οποίας η ελαφρότητα δεν θα μπορούσε σε καμιά περίπτωση
δεν θα μπορούσε να φέρει σε πέρας τις λειτουργίες αυτής,
της μέσα από το σύστημα "γέννησης",
δεν θα μπορούσε με άλλα λόγια να οργανώσει τη δράση.
Το να οργανώσει κανείς τη διαδρομή
μιας δοσμένης ομάδας γεγονότων,
είτε μεθοδικά είτε εμπειρικά,
είτε με την επίδραση του τυχαίου,
δεν σημαίνει σε καμιά περίπτωση,
ότι τα τοποθετεί μέσα στη συνοχή μιας μορφής.
Σε ότι αφορά την έκταση, θα επικαλεστούμε διαστήματα σχετικά,
των οποίων οι δομές αρνούνται κάθε λειτουργική αρχή ταυτότητας
μέσα στις μεταφορές καθώς και στις αλλοιώσεις που υφίστανται.
Την αρχή αυτή της ταυτότητας θα την δείξω με ένα παράδειγμα.
Μέσα στη γλώσσα της τονικότητας,
μια συγχορδία της τονικής σε θεμελιώδη μορφή
διατηρεί τις ίδιες λειτουργίες
σε όλες τις ελάσσονες και μείζονες τονικότητες,
αδιάφορα σε ποια περιοχή χρησιμοποιείται,
ποια είναι η πραγματική απόσταση των φθόγγων που τη αποτελούν,
ποιοί διπλασιασμοί την ενισχύουν,
αρκεί μόνο να παραμένει στη θεμελιώδη μορφή της.
Η ελλιπής αντιστοιχία αυτής της αρχής
προς τη φυσική παραγωγή του ήχου
εξισορροπείται με ένα σύνολο απαγορεύσεων ή προτιμήσεων
που έχουν να κάνουν με καλή ή κακή χρησιμοποίηση του ήχου,
δηλαδή, εν γένει με το ύφος της γραφής.
Αντίθετα, στο σειραϊκό σύστημα καμιά λειτουργία δεν παραμένει ίδια
κατά την μεταφορά μιας σειρά σε μιαν άλλη σειρά.
Εδώ κάθε λειτουργία εξαρτάται αποκλειστικά
από τα μεμονωμένα χαρακτηριστικά, και από τον τρόπο,
που χειρίζεται κάποιος αυτά τα χαρακτηριστικά.
Ένα αντικείμενο, που αποτελείται από τα ίδια απόλυτα στοιχεία,
μπορεί να αποκτήσει μέσα από μια μετάθεσή του
αποκλίνουσες λειτουργίες.
Στην απαγόρευση της ταυτότητας
συμπεριλαμβάνεται επίσης η απαγόρευση της οκτάβας.
Πρέπει να διαχωρίσουμε
την πραγματική οκτάβα από την καταχρηστική.
Οι σχέσεις της πραγματικής οκτάβας
δημιουργούνται βήμα βήμα προς ένα περιβάλλον
από ομογενείς συντεταγμένες.
Κύρια συντεταγμένες διαρκειών, αλλά εντάσεων και ηχοχρωμάτων.
Αυτές οι πραγματικές οκτάβες επιφέρουν μια εξασθένηση,
ένα χάσμα στην ακολουθία των ηχητικών σχέσεων,
και μάλιστα υπό την έννοια,
ότι ξανά συστήνουν ευκαιριακά μια αρχή ταυτότητας,
που έρχεται σε αντίθεση με τις υπόλοιπες νότες.
Άρα οι πραγματικές οκτάβες είναι ασυμβίβαστες
με τη δομική γενετική αρχή του ηχητικού σύμπαντος,
στο οποίο εμφανίζονται.
Πρέπει οπωσδήποτε να αποφεύγονται,
αν δεν θέλουμε να γράφουμε ασυναρτησίες
από την άποψη της δομής.
Όταν θέλουμε κατά τα άλλα να χρησιμοποιούμε -
μέσα σε ένα σύστημα ομοειδών συντεταγμένων -
κάποιο ηχητικό σύμπλεγμα,
το οποίο περιέχει συχνότητες σε σχέση οκτάβας
(ή πολλαπλασίων της)
η αφομοίωση των φθόγγων της οκτάβας μέσα στο σύμπλεγμα,
του οποίου αποτελούν μέρος, είναι τόσο έντονη (καταχρηστική),
ώστε δεν μπορούν να ξεφύγουν από την ελκτική του δύναμη,
ώστε να εγκαθιδρύσουν καμιά αρχή ταυτότητας από μόνοι τους.
Δεν μπορούν ούτε καν να πετύχουν,
να προκαλέσουν έστω την φευγαλέα εντύπωση
ότι κάποτε υπάκουαν σε μια τέτοια αρχή ταυτότητας.
Το σύμπλεγμα, σαν δομή έχει μια βαρύτητα,
που ξεπερνά αυτήν της σχέσης οκτάβας.
Αν, από πλευράς λειτουργίας,
παρθούν κάποια προληπτικά μέτρα
που να αφορούν την ακουστική,
δεν πρόκειται να δημιουργηθούν δομικά ασυμβίβαστα.
Ενόψει της πολυπλοκότητας της σημειογραφίας,
που παρουσιάζεται σε αυξημένο βαθμό σε τέτοιους συνδυασμούς,
θα εκμεταλλευτώ τη δυνατότητα,
να χρησιμοποιήσω απλές σειρές πεδίων,
στα οποία εμφανίζονται τα μουσικά γεγονότα.
Επεκτείνοντας αυτή την έννοια,
καταλήγουμε σε πραγματικές "φυσαλίδες" χρόνου,
στις οποίες είναι προσδιορισμένες οι αναλογίες των μακρο-δομών.
eleimonpap.blogspot.com
Eleimon Papavasiliou -
21 Απρ. 2014
