Μίτση Πικραμένου, Ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΑ, 1

Mitsi Pikramenou


25 Μαΐου


Ο «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ»
ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΑ, 1


Η εφημερίδα «Ριζοσπάστης», όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, είναι «εφημερίς δημοκρατικών αρχών» καθώς τονίζεται στον υπότιτλό της. Άρχισε να εκδίδεται στην Αθήνα με διευθυντή και ιδιοκτήτη τον Γ. Πετσόπουλο και αρχισυντάκτη τον Ν. Γιαννιό, την Κυριακή 23 Ιουλίου του 1917. Ο τίτλος της ωστόσο δεν ήταν πρωτότυπος, αποτελούσε ιδιοκτησία του Γεωργίου Φιλάρετου.
Δεν διαθέτουμε πολλά στοιχεία για τη δραστηριότητα του συγκεκριμένου άνδρα. Είναι γνωστό ότι γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1848 και πέθανε στην Αθήνα το 1929. Ήταν από τους πρώτους που έκτισαν το σπίτι τους στην Καλλιθέα, μαζί με τον πατέρα της ζωγράφου Σοφίας Λασκαρίδου.
Πιο γνωστός έγινε ως διακεκριμένος νομικός και πολιτική προσωπικότητα. Στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού υπήρξε υπουργός, γερουσιαστής και εκδότης. Από τους πρώτους υποστηρικτές της αβασίλευτης δημοκρατίας στην Ελλάδα, αποκλήθηκε τιμητικά από τον Ελευθέριο Βενιζέλο «Πατέρας της Ελληνικής Δημοκρατίας». Αυτό έγινε κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, όταν γίνονταν οι σχετικές προσπάθειες.
Η δραστηριότητά του υπήρξε ευρεία και πολυδιάστατη και επεκτάθηκε σε διάφορους τομείς, ακόμη και σε γεωργικές εργασίες. Υπήρξε υπάλληλος αρκετά χρόνια, αφού ήταν υποχρεωμένος να εργάζεται. Άρχισε να γίνεται ευρύτερα γνωστός σαν δικηγόρος και υπήρξε από τους ικανότερους δικηγόρους στα αθηναϊκά δικαστήρια. Από τα στελέχη του ελληνικού τεκτονισμού, εντάχθηκε στη στοά «Πυθαγόρας», όπου λειτούργησε μαζί με τον φίλο του Ρόκκο Χοϊδά, που πέθανε το 1890.
Στο πρώτο φύλλο του «Ριζοσπάστη», δημοσιεύεται η επιστολή, με την οποία ο Φιλάρετος παραχώρησε τον τίτλο της εφημερίδας. Η επιστολή αυτή αναδημοσιεύεται εδώ, γιατί αποτελεί και μια πολύτιμη μαρτυρία για τη γλώσσα μας. Ο «Ριζοσπάστης» πραγματικά γραφόταν τότε στην καθαρεύουσα, όπως και όλες οι εφημερίδες και ο Γεώργιος Φιλάρετος εξέφραζε την ευχή να γράφεται στη δημοτική γλώσσα.

Ἐν Ἀθήναις, τῇ 25 Ἰουνίου 1917
Φίλε μοι κύριε Πετσόπουλε
Ἐν Ἀθήναις

Σπεύδω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν πρὸ μικροῦ ληφθεῖσαν ἐπιστολήν σας ὅτι του


πανδαμάτορος χρόνου μὴ ἐπιτρέποντός μοι, δυστυχῶς, νὰ συνεχίσω ἤδη τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐπὶ τριετίαν (1908-1910) βιώσαντος «Ριζοσπάστου», ὡς ἐπεθύμουν, συναινῶ, συμφώνως τῇ ἐκδηλωθείσῃ ὑμετέρᾳ ἐπιθυμία, νὰ χρησιμοποιήσητε τὸν τίτλον αὐτοῦ ἕνεκα τῆς εἰς Ἀθήνας μεταφορᾶς τοῦ νῦν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐκδιδομένου «Ριζοσπάστου» σας, ἄνευ ὅμως οὐδεμιᾶς ἀπολύτως συμμετοχῆς ἢ εὐθύνης μου ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἐν τῇ πεποιθήσει πάντοτε, ὅτι καὶ ἡ πορεία αὐτοῦ θέλει προσηκόντως ἐξυπηρετήσει τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

Μίαν μόνην ἐκδηλῶ ὑμῖν εὐχὴν μετὰ παρακλήσεως, οἱονεὶ ὡς ἀντάλλαγμα τῆς συναινέσεώς μου ὅπως πεισθῆτε, ὅτι διὰ τῆς γλώσσης, ἣν ἀξιοῖ τὸ ἄρθρον 107 τοῦ ἀναθεωρηθέντος Συντάγματος, θέλετε ὠφελήσῃ τὴν πατρίδα, ἀσυγκρίτῳ λόγῳ πλειότερον καὶ ἐμὲ ἰδιαζόντως θἐλετε εὐχαριστήσῃ1.

Εὐαρέστως ἀναμιμνησκόμενος ὅτι ἐν Χίῳ ἐπιτυχῶς συνειργάσθημεν ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν, κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1916, εὔχομαι ἐπιτυχίαν τοῦ Θεσσαλονικέως «Ριζοσπάστου» καὶ ἐν τῇ πατρίδι τῆς Ἐλευθερίας καὶ παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὴν διαβεβαίωσιν τῶν φιλικῶν πρὸς ὑμᾶς αἰσθημάτων μου.

Γ. Φιλάρετος




(1) Σ. Ρ. Ἐρωτῶμεν τὸν σεβαστόν μας φίλον καὶ πατέρα τῆς ἐν Ἑλλάδι δημοκρατικῆς κινήσεως: Δὲν εἶναι ἐπίσης δημοκρατικόν, ἅμα ἀγωνίζεται κανεὶς διὰ τὸν λαὸν νὰ ζητῇ καὶ τὴν ἐπικράτησιν τῆς δημοτικῆς γλώσσης;