Πόλυ Χατζημανωλάκη Σκέψεις, σκέψεις, δαιμόνια και διακορευτές. Μιλώντας για την «πρώτη φορά»

Poly Hatjimanolaki
21/5/2014
Σκέψεις, σκέψεις, δαιμόνια και διακορευτές. Μιλώντας για την «πρώτη φορά»

Διάβασα σήμερα στα πεταχτά – και χάρηκε η ψυχή μου – ένα απόφθεγμα της Εμιλυ Ντίκινσον, που ανάρτησε η φίλη μου, η ποιήτρια Αθηνά Τιτάκη. Εντάξει, το ξέρω ότι καλό είναι να δυσπιστεί κανείς στα αποφθέγματα. Μια φράση, αποκομμένη από το σώμα της σκέψης και του συλλογισμού στο πλαίσιο του οποίου έχει ειπωθεί οδηγεί αρκετές φορές σε απλοποιήσεις, αγκυλώσεις. Εστιάζει κάπου αλλά και πολλά αποκρύπτει. Μπορεί να συμβεί το ίδιο με ένα στίχο, μια ποιητική αστραπή, μια σκέψη, ένα σλόγκαν, που αναπαράγεται με σκοπό να τονίσει να παραλληλίσει κάτι από το ένα πλαίσιο στο άλλο, μεταφέροντας τα «θετικά» ή τα αρνητικά συμφραζόμενα . Εδώ είναι η ουσία της διαφήμισης – κάποιοι θα πουν της ποίησης – μια ηθελημένη συσκότιση, μια μεγέθυνση, μια καίρια αναλογία στην υπηρεσία αυτού που στέλνει το μήνυμα. Και λέει πολλά για αυτόν που το στέλνει.

Η φράση της Έμιλυ Ντίκινσον έχει να κάνει με την πρώτη φορά.
«Όταν επιχειρείς κάτι για πρώτη φορά, απελευθερώνεις ένα δαιμόνιο»

Και σκέφτηκα τότε - πώς να το αποφύγω; - την πρώτη φορά της νεαρής ψηφοφόρου που χρησιμοποίησε ο Πρόεδρος Ομπάμα στην εκστρατεία του. Μια κοπελίτσα απαριθμεί τα προσόντα που πρέπει να έχει Αυτός τον οποίο θα πρέπει να εμπιστευθεί για να τον ψηφίσει (με τον ίδιο τρόπο που θα διαλέξει κατά το αμερικάνικο πρότυπο αυτόν με τον οποίο θα κάνει έρωτα για πρώτη φορά). Το ίδιο συμβαίνει και με μια κοπέλα στην προεκλογική εκστρατεία του Πούτιν, που συμβουλεύεται την τσιγγάνα για το πώς θα είναι ο πρώτος της. Η τσιγγάνα στα ταρώ της δείχνει τον Πούτιν και η ονειροπαρμένη Ρωσίδα ανεβαίνει τα σκαλιά του εκλογικού κέντρου να βρει τον – σιτεμένο αλλά έμπειρο - πρίγκιπα του παραμυθιού, τον μόνο άξιο να του εμπιστευτεί την παρθενική της ψήφο.
Τα ίδια και στα καθ’ ημάς στη διαφήμιση που κυκλοφόρησε εδώ στο φμπ με την «πρώτη φορά» και το Ποτάμι. Λίγο πιο επαρχιώτικα, μια αντιγραφή στο ίδιο πρότυπο που θεωρείται ότι πέτυχε, μια και τώρα πια η λογοκλοπή δεν κρύβεται. [Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιον. Τα κλιπ με τις πρωτότυπες διαφημίσεις Πούτιν και Ομπάμα κυκλοφορούν σε πολλούς τοίχους. Απορώ πως κάποιος μιμείται και πιστεύει ότι δεν θα το δουν οι άλλοι. Εγώ τα πρωτοείδα στον τοίχο της εξαιρετικής Αφροδίτης Κουκουτσάκη]

Αναρωτιέμαι γιατί αυτά με ενοχλούν. Αφού πολλές φορές μιλάμε για παρθενικό ταξίδι, για παρθενική ομιλία, παρθενικό είναι κάτι το καινούργιο κάτι που επιχειρεί κάποιος για πρώτη φορά. Αυτό που ίσως τον εντάσσει σε μια νέα κοινότητα. Αυτό που του ανοίγει νέες προοπτικές. Στο «παρθενικό» υπάρχει βεβαίως το σεξουαλικό υπονοούμενο, αλλά πώς αλλιώς και στον έρωτα υπάρχει πρώτη φορά και οι εκφράσεις αυτές θαρρώ αναφέρονται στα δυο φύλα. Ενώ οι πολιτικές διαφημίσεις – και σε όλες τις εκδοχές τους – έχουν σαφή προσανατολισμό στο φύλο. Αναφέρονται σε μια κοπέλα. Ο υποψήφιος είναι ο μελλοντικός διακορευτής που πρέπει να επιλεγεί με σύνεση. Αντί η ψήφος, η πρώτη φορά, να είναι η αφορμή για κάτι νέο, για μια είσοδο σε μια κοινότητα με το πολιτικό δικαίωμα, η διαφήμιση παραπέμπει στο δικαίωμα της πρώτης νύχτας που το παραχωρεί η κοπέλα στον φεουδάρχη, τον πλανητάρχη, τον ολιχάρχη, στο κάθε επιδοξο αντίγραφό του που χάνει και τα εύσημα της πρώτης φοράς, της φρέσκιας ιδέας.
Κάθε πρώτη φορά, για οτιδήποτε είναι πολύ σημαντική. Σκέπτομαι πόσο αινιγματική και πόση πυκνή είναι η φράση της Έμιλυ Ντίκινσον. Το δαίμονα που απελευθερώνεται με την πρωτοτυπία, το ρίσκο που παίρνεις και που πρέπει να μάθεις να ζεις μαζί του, να τον αντιμετωπίζεις από δω και πέρα. Την ευθύνη που παίρνεις. Σκέπτομαι την ουσία των λόγων, την περίσκεψη και το βάθος της σκέψης μιας ποιήτριας, μιας κοπέλας που ζούσε έγκλειστη καλλιεργώντας τον κήπο της, γράφοντας στίχους για την αιωνιότητα.
Αυτά θέλω να σκέπτομαι. Οχι τα άλλα. Τους πλανητάρχες, τους φεουδάρχες, τους υποψήφιους διακορευτές.

Πόλυ Χατζημανωλάκη
Μάιος 2014