Αλεξάνδρου Ιόλα:" Η Ζωή μου"
απο τον Νίκο Σταθούλη
Συνέχεια διαδικτυακης δημοσίευσης της βιογραφίας του Αλέξανδρου Ιόλα η οποία κυκλοφορεί απο τις εκδόσεις "Οδός Πανός"
Σε στιγμές κρίσης δεν αξίζει να δίνετε 18 ευρώ να το αγοράσετε και ο συγγραφέας να μη παίρνει γρόσι.
Η τέχνη για να είναι για όλο τον κόσμο, πρέπει να είναι ΔΩΡΕΑΝ!!!
Για να γίνει κτήμα περισσότερων χρηστών εντελώς δωρεαν ΔΙΑΔΩΣΤΕ το...με απλά λόγια ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΤΕ το...
Συνέχεια δημοσίευσης..
Τελευταίο κεφάλαιο
Η επιστροφή μας στην Αθήνα ήταν καταστροφή. Τα δημοσιεύματα συνεχίζονταν και η ατμόσφαιρα άρχιζε να γίνεται αποπνιχτική, η οποία σιγά- σιγά τον έτρωγε. Έπρεπε να φύγει το συντομότερο δυνατόν από εδώ.
Οι Έλληνες είχαν «εθιστεί» στα παραισθησιογόνα που τους προσέφεραν οι εφημερίδες αφειδώς και αηδώς και ζητούσαν όλο και μεγαλύτερες δόσεις. Ο Τύπος είχε τόσο υποβαθμίσει το αναγνωστικό κοινό της εποχής, με αποτέλεσμα να παρασύρει και εκείνο και τον εαυτό του σε ένα φαύλο κύκλο αμοιβαίας εξαθλίωσης.
«Όλη η πολιτική, καλλιτεχνική και κοινωνική σαπίλα τραπεζωνόταν στο ανάκτορο του Ιόλα…», γράφει η «Αυριανή»
«2.000 ντόπιες και ξένες προσωπικότητες μάζεψε ο ανώμαλος αρχαιοκάπηλος, στο Γεύμα του αιώνα…», συνεχιζόταν το σήριαλ εξόντωσης και διαπόμπευσης του Αλέξανδρου Ιόλα.
«Γνωστοί Αθηναίοι σε όργια του Ιόλα. Παραπέμπονται για πορνεία- παιδεραστία…» γράφει πρωτοσέλιδα η «Απογευματινή».
Το ίδιο και το περιοδικό «Εικόνες», τον παρουσίαζαν σαν «Γιό του Σατανά» και οι δημοσιογράφοι έψαχναν ευκαιρίες για να ασχοληθούν μαζί του. Έπρεπε να φύγει από την Ελλάδα, το συντομότερο. Η υγεία του πλέον ήταν κλονισμένη. Άρχισε να μην τρώει. Οι δυνάμεις του τον εγκατέλειπαν μέρα με τη μέρα.
Ο διασυρμός, όμως, συνεχιζόταν. Δεν έβγαινε έξω. Ακόμα και οι βόλτες στον κήπο του ήταν σπάνιες.
Αρχές Νοεμβρίου του 1986, ο ταχυδρόμος, έφερε την αλληλογραφία, όπως κάθε πρωί. Ένα γράμμα, όμως, του Μatta, έδωσε τόση δύναμη στον Ιόλα, που βροντοφώναξε: «Μπράβο!!».
«Αγαπημένε μου Ιόλα,
Όταν μου μίλησες για το σχέδιό σου, να ανοίξεις μια αντιγκαλερία στο Μιλάνο, ξεκίνησα σχεδόν αμέσως να δουλεύω το «Συμπόσιο του Πλάτωνα», το οποίο μου ζήτησες. Όπως ήταν φυσικό, σου έκανα μια αναφορά, όμοια του Λεονάρντο Ντα Βίντσι με τον «Μυστικό Δείπνο». Ο Ντα Βίντσι θα πρέπει να σκέφτηκε το «Συμπόσιο του Πλάτωνα», στην τοιχογραφία του, με τη διαφορά ότι σ’ αυτό το έργο, όλοι μιλούν για τον έρωτα, με διαφορετικό άτομο ο καθένας, ενώ στο Χριστιανικό Δείπνο, όλοι πρέπει να αγαπήσουν το ίδιο πρόσωπο, δηλαδή το Χριστό.
Ο Warhol, διαλύει τη φαντασίωση που ο Ντα Βίντσι αντιπροσωπεύει γι’ αυτόν, καμουφλάροντας τον και το καμουφλάζ του είναι επιτυχημένο. Εγώ παραμένω στο Συμπόσιο αλλά εξακολουθεί να με ενδιαφέρει να κάτσω στο τραπέζι του Μυστικού Δείπνου, για να γευτώ τον έρωτα σε όλες του τις μορφές, παρά να αγαπήσω έναν μονάχα.
Έρχομαι, λοιπόν, στην εποχή μας, όπου η Τράπεζα είναι η ρουλέτα, που σκεφτόμαστε πως θα κερδίσουμε λεφτά, κάτω από την «Ηλέκτρα» του Τάκη και τη «Μηχανή της Στιγμής» του Jean Tinguely.
Σε κάθε περίπτωση, το «ταξίδι» με τον Λεονάρντο, θα σου χαρίσει ένα τραγούδι…
Ιόλα σ’ αγαπώ.
Μatta.»
Ο Ιόλας τρελάθηκε. Στιγμιαία ήταν ευτυχισμένος. Μα όταν έβαλε το γράμμα στο φάκελο, ξανάπεσε. Οι μέρες περνούσαν γρήγορα για τον ίδιο. Το κεφάλι του και τα πόδια του, τον πονούσαν αρκετές μέρες. Είχε κόψει το φαγητό. Έτρωγε με το ζόρι. Δεν είχε όρεξη. Δε πλενόταν. Φόραγε όλο το ίδιο κοστούμι του Βαλεντίνο, με τις άσπρες ρίγες, δέκα μέρες τώρα. Κάθε μέρα το ίδιο και αν η Σούλα τολμούσε να του το πάρει για να το πάει στο καθαριστήριο, της έβαζε τις φωνές, λέγοντας της πως είναι το γούρι του.
Ένα απόγευμα είχε έρθει στο σπίτι η ανιψιά του η Ελένη Κουτσούδη. Ήταν συχνές οι συναντήσεις τους. Η Ελένη τον αγαπούσε πολύ. Όταν είδε τον Ιόλα σε αυτή την κατάσταση, επικοινώνησε με τον γιατρό του Ιόλα, στο νοσοκομείο «Υγεία», προκειμένου να εξεταστεί και να δουν που οφείλεται αυτή η απώλεια δυνάμεων.
Την επόμενη μέρα, ο Ιόλας πήγε με την Ελένη στο «Υγεία» για εξετάσεις, όπου έκανε και εισαγωγή. Δύο μέρες μετά, στο τηλέφωνο, ο Ιόλας με παρότρυνε.
-«Νίκο, έλα να με πάρεις από εδώ… Βρες τρόπο!...»
-«Που να ‘ρθω;…»
-«Στο παρκινγκ του νοσοκομείου… Κάνε γρήγορα!»
Έφθασα σε μικρό χρονικό διάστημα στο νοσοκομείο και τον βρήκα στο δωμάτιό του, να ρίχνει πασιέντζες. Καθώς έμπαινα μου λέει αμέσως: «Δε μπορώ! Πάμε να φύγουμε!». Δεν είχαν περάσει σχεδόν ούτε δυο μέρες από την εισαγωγή του. Δεν άντεχε. Φόρεσε γρήγορα μια εσάρπα, πάνω από τη φόρμα γυμναστικής που φορούσε και κατευθυνθήκαμε προς το παρκινγκ, όπου είχα αφήσει το αυτοκίνητο.
-«Τι να κάνω;» μου λέει, «Ένας φίλος μου, που αγαπώ πολύ έχει AIDS…!»
-«Πολύ αγάπη!» του απάντησα «Και να συμβιβαστεί με τη ιδέα, ότι η μάχη του είναι δύσκολη»
-«Θα γίνει καλά με την αγάπη; Τι μαλακίες είναι αυτές!» φώναξε με δύναμη.
-«Φροντίδα και αγάπη, Ιόλα» του απαντώ, «Δεν υπάρχει φάρμακο και αυτό που υπάρχει το AZT είναι τόσο τοξικό, που σε τελειώνει μια ώρα αρχύτερα.»
Δεν μιλάγαμε στην επιστροφή. Τον ρώταγα διάφορα πράγματα και δεν απαντούσε. Ήταν αλλού… Η σκέψη του. Ο ίδιος. Ήταν βυθισμένος μέσα σε μια σιωπή, η οποία κράτησε για τρείς περίπου μέρες. Σκεφτόταν μόνο. Δε μιλούσε. Ούτε στο τηλέφωνο, στο οποίο απαντούσε η Σούλα, λέγοντας ότι δε βρισκόταν εκεί.
Ήταν απόγευμα όταν πληροφορηθήκαμε, από τον γιατρό του κ. Φιλαλήθη, ότι οι εξετάσεις έδειξαν ότι ο Ιόλας έχει AIDS.
Ήταν τρομερό! Πρώτα ο διασυρμός του, η διαπόμπευσή του, η οποία είχε πάρει διαστάσεις πρωτοφανείς. Οι ανακρίσεις, οι κατηγορίες, οι διώξεις και τώρα το AIDS. Tο ήξερα. Φαινόταν. Δεν θα άντεχε για πολλές μέρες.
Ήταν και αυτές οι εκκρεμότητές του, οι δωρεές του, τα σχέδια του για το μέλλον.
-«Φοβάμαι, παιδί μου, για τις μέρες που έρχονται.»
-«Γιατί φοβάστε;» του λέω, «Θα κάνουμε την αγωγή που θα μας δώσει ο γιατρός, θα πάμε στο Μιλάνο. Το όνειρό σου γίνεται πραγματικότητα. Τόσο καιρό περίμενες να έρθει αυτή η στιγμή.»
Με άκουγε σιωπηρός. Δε μίλαγε καθόλου. Η κατάστασή μέρα με τη μέρα, γινόταν ανυπόφορη. Τώρα στον Τύπο, διασύρεται και ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Τσαρούχης… Η διαπόμπευσή τους ήταν τόσο μεγάλη, που ευαισθητοποιήθηκε ο Διεθνής Τύπος, με άρθρα συμπαράστασης:
«Πρωτοφανής διασυρμός προσωπικοτήτων του πνεύματος!» έγραφε η «Monde»,
Ενώ ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς, κινητοποιήθηκε από μόνος του, παίρνοντας πρωτοβουλία, να συντάξει μια έκκληση, η οποία θα απευθυνόταν στη συνείδηση των Ελλήνων.
Το κείμενο της έκθεσης, υπέγραψαν πολλές προσωπικότητες της Τέχνης και της πολιτικής στην Ευρώπη και την Αμερική. Η κινητοποίηση ήταν τεράστια. Τα φαξ με τις υπογραφές των επωνύμων, είχαν πάρει φωτιά. Ακόμα και ο ίδιος ο Φρανσουά Μιτεράν, υπέγραψε.
Είχαν αρχίσει, πλέον, να έρχονται στο σπίτι, προσωπικές επιστολές συμπαράστασης από ολόκληρο τον κόσμο, ανάμεσά τους: Andy Warhol, Finotti, Μatta, Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Leo Castelli, η πριγκίπισσα Μαργαρίτα, η βασίλισσα Σοφία…
Εκατό πενήντα προσωπικότητες από το χώρο της πολιτικής, της οικονομίας και της Τέχνης, μέσα σε λίγες μέρες, συστρατεύθηκαν προκειμένου να υπερασπιστούν τον Αλεξανδρινό συλλέκτη.
Το κείμενο αυτό με τις υπογραφές στάλθηκε σε όλες τις εφημερίδες, και καμία –με εξαίρεση την «Καθημερινή» λόγω της Ελένης Βλάχου- δεν το φιλοξένησε στις σελίδες της.
Ο δημοσιογράφος Ντένις Σκρίμπ επικοινώνησε με τον Αλέξανδρο Ιόλα και δημοσίευσε στη «Λιμπερασιόν» άρθρο το οποίο ευαισθητοποίησε τον ίδιο το Γάλλο Πρόεδρο Μιτεράν, ο οποίος ευχήθηκε στον Ιόλα να το ξεπεράσει. :
«Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟΝ ΧΤΥΠΗΣΑΝ ΤΑ ΚΟΥΤΣΟΜΠΟΛΙΑ ΤΟΥ «ΤΡΑΒΕΣΤΙ»
«Η «Μαρία Κάλλας» εκβιάζει πάλι προσωπικότητες της Αθήνας. Κάτω από το ψευδώνυμο αυτό κρύβεται ένας τραβεστί, τριάντα οχτώ χρονών του οποίου το πραγματικό όνομα είναι Αντώνης Νικολάου.
Οι «αποκαλύψεις» του, που γράφονται εδώ και τρείς μήνες από τον αθηναϊκό Τύπο, οδήγησαν τον Εισαγγελέα να κάνει αγωγή στον Αλέξανδρο Ιόλα, έναν από τους πιο περίφημους συλλέκτες Τέχνης.
Ύστερα από τις κατηγορίες, τις οποίες ανέλαβε να συντάξει ένας ανακριτής, ο Ιόλας φέρεται ύποπτος για παράβαση του νόμου περί ναρκωτικών, «ακολασία με νεαρούς άνδρες με κερδοσκοπικά κίνητρα» και παράνομη εμπορία αρχαιοτήτων. Απλές εικασίες λοιπόν, επί των οποίων η κοινή γνώμη όπως και μια μερίδα του Τύπου έχουν ήδη προδικάσει την έκβαση της δίκης και έχουν βγάλει απόφαση.
Τέχνη, ομοφυλοφιλία, παρασκήνια της υψηλής κοινωνίας: το ιδεώδες εκρηκτικό μείγμα. Περισσότερο από το ξέσπασμα ενός σκανδάλου γύρω από τον μύθο του Ιόλα, στόχος τους είναι να «γρατζουνιστούν» μερικές προσωπικότητες του αθηναϊκού κατεστημένου. Μπροστά στις διαστάσεις που πήρε αυτή η υπόθεση, ο Ιόλας προσκάλεσε την περασμένη Παρασκευή τον Τύπο στο «παλάτι» του στην Αγία Παρασκευή, ένα προάστιο της πρωτεύουσας.
«Οι κατηγορίες αυτές είναι αποκύημα νοσηρής φαντασίας», δήλωσε. «Η μέχρι τώρα συμπεριφορά μου, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, όπου πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου, μπορεί να χαρακτηριστεί πρωτότυπη και εκκεντρική, αλλά δεν υπήρξε ποτέ παράνομη». Και απέδωσε τις κατηγορίες του τραβεστί σε μια προσπάθεια εκδίκησης: αφού τον βοηθούσε οικονομικά, αναθέτοντάς του μικρές δουλειές στο σπίτι του, ο Ιόλας αναγκάστηκε να τον διώξει με άσχημο τρόπο πριν από δύο χρόνια, θυμωμένος με τις κλοπές του, το μυθομανή χαρακτήρα του και τον αλκοολισμό του.
Στα ογδόντα του χρόνια ο Αλέξανδρος Ιόλας απειλείται με μια πτώση τόσο ιλιγγιώδη, όσο κατακόρυφη υπήρξε η άνοδός του. Ο φάκελός στηρίζεται αποκλειστικά στις κατηγορίες του πρώην προστατευόμενου του. Όλοι οι άλλοι μάρτυρες τις απέσυραν. Αλλά αφού πέρασε τη ζωή του διαμορφώνοντας την εικόνα ενός σύγχρονου Αλκιβιάδη, ο Ιόλας είναι τώρα «εξ’ ορισμού» ύποπτος για «ακρωτηριασμό των Ερμών», ό, τι κι αν λέει, ό, τι κι αν κάνει.
Ο Έλληνας αυτός από την Αλεξάνδρεια, χορευτής ρωσικών μπαλέτων και μοντέλο στη νεότητά του, συναντά τη χάρη του Παρισιού το 1928, ανακαλύπτοντας ένα πίνακα του Ντε Κίρικο στην οδό Matignon. Ανοίγει την πρώτη του γκαλερί το 1945 στη Νέα Υόρκη. Θα ακολουθήσουν άλλες στο Παρίσι, το Λονδίνο, το Μιλάνο, τη Γενεύη, ενώ συνδέεται φιλικά με τους μεγάλους της σύγχρονης Τέχνης. Αργά αλλά σταθερά, δημιουργεί μια επιβλητική συλλογή, στην οποία βρίσκονται Ο Μagritte, ο Ernst, ο Picasso και μετά το 1960 οι κορυφαίοι της Pop Art, όπως ο Andy Warhol.
Απαρνούμενος αυτήν την εμπορική του κλίση, έκλεισε τις γκαλερί και επαναπάτρισε ένα μεγάλο μέρος των θησαυρών του στο σπίτι που έχτισε στην Αγία Παρασκευή. Ρωμαϊκές κολώνες, ελληνικά γλυπτά, βυζαντινές εικόνες, βενετσιάνικοι καθρέφτες, ανακατεύονται με τα κυριότερα σύγχρονα ρεύματα σε ένα άσπρο μαρμάρινο φόντο, όπου οδηγούν χρυσές πόρτες. Εκεί ο επισκέπτης έχει πανοραμική θέα σε ετερόκλητα αλλά μνημειώδη έργα Τέχνης.
Στον πρώτο όροφο, ένα δωμάτιο αφιερωμένο στο γλύπτη Τάκη, στο οποίο κυριαρχεί μια τεράστια κοίλη πλάκα που την ζωντανεύει ένα ρομπότ, ολοκληρώνει το θέαμα με τριγμούς και εκκωφαντικούς θορύβους επιστημονικής φαντασίας. Το σκηνικό είναι στημένο.
Ο Ιόλας οργανώνει εκεί επί δέκα χρόνια τις πιο περιζήτητες βραδιές της αθηναϊκής υψηλής κοινωνίας. Εφοπλιστές, υπουργοί, διασημότητες των τεχνών και των γραμμάτων συνωστίζονται εκεί ή επιθυμούν πολύ να «νοστιμίσουν» τις δεξιώσεις τους με την παρουσία του, που μοιάζει με «γάτας» -το πρόσωπο του φαίνεται να αποτελεί το πιο αινιγματικό κομμάτι της συλλογής του.
Πέρα από το παρόν «σκάνδαλο», που μένει να αποδειχτεί, και που αλλού, εκτός της αθηναϊκής κοινωνίας, η οποία έχει επαρχιώτικη νοοτροπία, θα αντιμετωπιζόταν με αδιαφορία ή και περιφρόνηση, έχουμε να υπενθυμίσουμε το εξής: μια μόνο αίθουσα του παλατιού του Ιόλα έχει περισσότερα αριστουργήματα απ’ ότι ολόκληρη η Πινακοθήκη των Αθηνών.
Πριν ρίξουν λοιπόν τον λίθο του αναθέματος στους Έλληνες μαικήνες αυτοί που σήμερα πολεμούν έξαλλοι τον πιο λαμπρό προστάτη της Τέχνης, καλά θα έκαναν να σκεφτούν πολύ το παράδειγμα που χρόνια τώρα δίνει ο Ιόλας με το ανεκτίμητο έργο του.»
Όλο αυτό το διάστημα, η ανταπόκριση του διεθνούς Τύπου, ήταν άμεση… Μόνο εδώ στην Ελλάδα, καμία συμπαράσταση. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος ς των «Νέων» αρνήθηκε να δημοσιεύσει ένα «πορτρέτο» γραμμένο από τον Κώστα Τσόκλη, γιατί ήταν πολύ εγκωμιαστικό. Ούτε το «Έθνος» δημοσίευσε ένα γράμμα του Μίνου Αργυράκη, γιατί έγραφε καλά λόγια γι’ αυτόν.
Μόνο ο Μάνος Χατζιδάκις, συμπαραστάθηκε, γιατί είχε νιώσει στο πετσί του, και ο ίδιος, τι θα πει διαπόμπευση και διασυρμός. Το μόνο πράγμα που έφερνε μια ψυχική ηρεμία, ήταν τα έργα που ετοίμαζε στην Αγία Παρασκευή, το σπίτι- Μουσείο, την αντιγκαλερία στο Μιλάνο και το Μακεδονικό Μουσείο στη Θεσσαλονίκη.
Ήταν εντυπωσιακός. Αντί να κλονίσει ο Τύπος την ιδέα του για την Ελλάδα και τους Έλληνες, την είχε κάνει πιο δυνατή.
Οι επόμενες μέρες κύλησαν μέσα σε ένα παροξυσμό! Πολιτικοί μηχανικοί, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, φίλοι του Ιόλα, άνθρωποι του Δήμου της Αγίας Παρασκευής, περνούσαν από το σπίτι του για χίλια- δυο πράγματα… Η ημερομηνία για τα εγκαίνια του Palazzo, πλησίαζε και ο Ιόλας δεν σταματούσε να παραγγέλνει έργα από καλλιτέχνες.
Τα εγκαίνια είχαν οριστεί για τις 21 Ιανουαρίου του 1987. Τι τραγική όμως σύμπτωση! Την ίδια ακριβώς ημέρα είχε οριστεί και η δίκη για αρχαιοκαπηλία. Ο Ιόλας ήταν σοκαρισμένος.
«Σ’ αυτή τη χώρα δεν υπάρχει σεβασμός. Έφερα χιλιάδες κομμάτια θησαυρών εδώ. Να τους τα χαρίσω. Επαναπάτρισα 2.5000 αρχαιότητες που ήταν διάσπαρτες και ένας ολόκληρος κρατικός μηχανισμός, κινητοποίησε τους ρυπαρογράφους του, στηριζόμενος στη μαρτυρία ενός άρρωστου. Ντροπή τους! Δηλαδή τι θέλουν; Να με βάλουν φυλακή; Ας με βάλουν!» φώναζε σε έξαλλη κατάσταση. Οι φωνές του ακούγονταν παντού.
Τη Δευτέρα, 19 Ιανουαρίου του 1987, ο Ιόλας ταξίδεψε στο Μιλάνο, προκειμένου να παραστεί στα εγκαίνια του Palazzo Stelline, με τον «Μυστικό Δείπνο» του Andy Warhol. Ο Warhol είχε φτάσει, μια μέρα πριν. Τα εγκαίνια είχαν οριστεί για την Τετάρτη. Στο αεροδρόμιο ήθελε να φτάσει τρείς ώρες. Ήθελε να είναι εκεί, να νιώθει ότι φεύγει.
Πήγαμε μαζί. Ήταν ανήσυχος. Δε μίλαγε. Μόνο κάποια στιγμή, γύρισε, με κοίταξε και μου είπε: «Με συμβούλευσε ο δικηγόρος μου, να μην πάω στα εγκαίνια, γιατί μπορεί να δημοσιευτούν φωτογραφίες μου από το opening και να έχω πρόβλημα με το δικαστήριο. Θα πουν ότι είμαι άρρωστος και νοσηλεύομαι στο νοσοκομείο.»
-«Και δε θα πάτε στα εγκαίνια;»
-«Δε ξέρω. Να επικοινωνούμε κάθε μέρα του λέω. Φοβάμαι Νίκο » μου λέει ψιθυριστά.
-«Τι φοβάστε;»
-«Δε ξέρω. Άμα φοβάσαι, φοβάσαι. Δε ξέρω, όμως, γιατί, έτσι είναι αυτό το αίσθημα.»
Χαιρετηθήκαμε και συμφωνήσαμε να επικοινωνήσουμε μόλις φτάσει στο ξενοδοχείο του. Όλη την ημέρα, ο Ιόλας, δεν επικοινώνησε με κανένα. Ούτε με τον Λάζαρο, ούτε με τη Σούλα, ούτε με τον Γιώργο, ούτε μαζί μου.
Ένα αίσθημα ανησυχίας με είχε καταλάβει. Πήρα τηλέφωνο στο Palazzo Stelline και ζήτησα τον Τζιοβάνι Κουάντριο, ο οποίος ήταν αρχιτέκτονάς και ψυχή της έκθεσης, με τον οποίο επικοινωνούσε ο Ιόλας, σχεδόν καθημερινά.
«Ο Ιόλας δεν είναι στο Μιλάνο. Δεν τον έχω δει. Ούτε στο ξενοδοχείο του είχε φτάσει.»
Το επόμενο πρωί, πήρα το πρώτο αεροπλάνο για το Μιλάνο. Ο Ιταλικός Τύπος πρόβαλε το γεγονός των εγκαινίων, σε πρωτοσέλιδα. Ήταν η πρώτη είδηση παντού. Το Μιλάνο ήταν στολισμένο. Πανό γέμιζαν τους δρόμους: «Ο Αλέξανδρος Ιόλας παρουσιάζει Andy Warhol: Μυστικός Δείπνος».
Στο Palazzo τα πάντα ήταν έτοιμα. Έφτασα γύρω στις 2 το μεσημέρι, αμέσως μετά το αεροδρόμιο. Ο Τζιοβάνι Κουάντριο ήταν ανήσυχος… «Δεν έχει δώσει σημεία ζωής ο Ιόλας.».
Μου έδειξε την έκθεση και ήταν ό, τι καταπληκτικότερο είχα δει στη ζωή μου. Μια τεράστια στενόμακρη αίθουσα, δημιουργούσε στο Palazzo Stelline, μια ατμόσφαιρα μοναστηριακή. Τα τεράστια ταμπλό του Andy Warhol στο ύψος των ματιών σου, σε υπέβαλαν.Τέσσερις «Μυστικοί Δείπνοι» 13 μέτρων. Περπατούσες 60 μέτρα και ένοιωθες τον εαυτό σου, να συμμετέχει σ’ αυτόν το Δείπνο. Τον μυστικό!
Άφησα το Palazzo και πήγα κατευθείαν στο ξενοδοχείο, που είχε κλείσει δωμάτιο ο Ιόλας, μαζί με τον Andy Warhol. Βρήκα τον Andy στο δωμάτιο.
-«Πότε έφυγε από την Ελλάδα;» με ρώτησε.
-«Χτες» του απάντησα αλλά δεν μπορούσα να μιλήσω άλλο. Δεν μπορούσα να μείνω με σταυρωμένα χέρια. Έπρεπε να τον βρω.
Γύρισα πίσω στο Palazzo και έβαλα τα παιδιά του γραφείου, να αρχίσουν να παίρνουν όλα τα ξενοδοχεία και τα νοσοκομεία του Μιλάνου.
Αργά το απόγευμα, εντοπίσαμε σε ένα νοσοκομείο του Μιλάνου, τον Αλέξανδρο Ιόλα. Πήρα το πρώτο ταξί που βρήκα μπροστά μου και έφυγα για το νοσοκομείο. Η ομίχλη που είχε πέσει, έκανε το αυτοκίνητο να κινείται πολύ σιγά… Η αγωνία μου είχε κορυφωθεί. Αργά πια, στις 2 το πρωί, φτάσαμε σε μια βιομηχανική περιοχή, όπου το μόνο ψηλό κτήριο ήταν το νοσοκομείο.
Βρήκα τον Ιόλα σε ένα μικρό δωμάτιο, μόνο του, να μην έχει καμία αίσθηση του χρόνου και του χώρου που βρισκόταν. Λες και ήταν ντοπαρισμένος. Δε με γνώρισε.
-«Ποιος είσαι;» με ρώτησε.
-«Ο Νίκος… Είστε καλά;»
-«Ποιος Νίκος;»
-«Ιόλα… Τι σας κάνανε; Γιατί είστε εδώ;»
-«Ο Τζιοβάνι Κουάντριο είσαι» μου λέει και μου έκανε με το χέρι του, την κίνηση που κάνει κάποιος για να ξορκίσει το κακό, με το δείκτη και το μικρό δάχτυλο. Δεν ήξερα πώς να αντιδράσω.
-«Αύριο είναι η έκθεση, Ιόλα» του λέω. «Ο Andy Warhol σας περιμένει. Το Palazzo Stelline είναι εκπληκτικό. Μαγικό. Τα έργα σε κάνουν να προσεύχεσαι. Όλη η πόλη είναι στολισμένη….Όλοι μιλούν γι’ αυτό!!»
-«Ποια έκθεση; Ποιος Andy; Ποιος είσαι εσύ;» με ρωτούσε.
Τα είχα χάσει. Χαμένα τα είχε και αυτός. Ξαφνικά ανοίγει η πόρτα του δωματίου και μπαίνει μέσα ένας γιατρός και άρχιζα να του φωνάζω:
-«Πως είναι έτσι; Τι του κάνατε; Τι του έχετε δώσει να πιεί; Γιατί είναι εδώ;»
-«Τίποτα» μου λέει καθησυχαστικά ο γιατρός, «Αύριο, ο κύριος Ιόλας θα κάνει εγχείρηση προστάτη.»
-«Ποίος έδωσε την άδεια να κάνει εγχείρηση στον προστάτη; Ο γιατρός του; Ο καρδιολόγος του το ξέρει; Το γνωρίζει κάποιος δικός του; Η αδερφή του; Ο Ιόλας ήρθε εδώ για τα εγκαίνια. Όχι για να κάνει εγχείρηση.!»
Ο γιατρός άρχισε να μου λέει ότι πρέπει να πάρω την ευθύνη προσωπικά, αν δεν γίνει η εγχείρηση και ότι πρέπει να υπογράψω κάτι χαρτιά. Ζήτησα να μου φέρουν τα χαρτιά, να υπογράψω και σήκωσα τον Ιόλα από το κρεβάτι, λέγοντας:
«Πάμε να φύγουμε από εδώ. Πάμε να φύγουμε.»
Ο Ιόλας σηκώθηκε και όπως ήταν με τις πυτζάμες, έβαλε το παλτό του. Πήρα τα πράγματά του και την τσάντα του και στις 3 το πρωί, πήραμε ένα ταξί και φύγαμε για την πόλη του Μιλάνου.
Φτάσαμε στο ξενοδοχείο. Ο Ιόλας δεν ήταν καλά. Ήταν αλλού. Δεν επικοινωνούσε.Δε μπορεί. Θα συνέλθει, σκέφτηκα. Δε μπορεί να μη θυμάται ότι αύριο είναι μια από τις μεγαλύτερες στιγμές της ζωής του.
Τον έβαλα να κοιμηθεί και ξάπλωσα κι εγώ κοντά του, σε ένα μεγάλο καναπέ που διέθετε η σουίτα του. Νωρίς το πρωί, επικοινώνησα με τον Andy Warhol λέγοντας του ότι ο Ιόλας είναι εδώ στο ξενοδοχείο, αλλά η κατάστασή του, δεν θα του επιτρέψει να παραστεί ο ίδιος, στα εγκαίνια της έκθεσης, ούτε στο δελτίο Τύπου, το οποίο είχε προγραμματιστεί για την προηγούμενη μέρα, στις 11 το πρωί.
Ήδη, όμως, οι ανησυχίες μου είχαν πιάσει τόπο. Οι εφημερίδες «Κοριέρε Ντε Λα Σέρα», «Ρεπούμλικα» και η «Ιλ Τέμπο», έγραφαν, ανήμερα της έκθεσης, πρωτοσέλιδα και μεγάλους τίτλους: «Απήχθη ο Αλέξανδρος Ιόλας και παραμένει απομονωμένος!...»
Ειδοποίησα τον φίλο του, αντικέρ Ντίνο Φραντζίν ότι ο Ιόλας είναι καλά και βρισκόταν στο ξενοδοχείο. Πήρα τηλέφωνο και τον Τζιοβάνι Κουάντριο, ενημερώνοντάς τον, ότι ο Ιόλας δεν ήταν σε θέση να παρευρεθεί στα εγκαίνια.
Η ώρα είχε πάει 10 και 10 το πρωί και ο Τζιοβάνι ήταν σοκαρισμένος.
-«Μας έστειλαν εξώδικο, εδώ στο Palazzo Stelline και μας απαγορεύουν να κυκλοφορήσουμε τον κατάλογο της έκθεσης και την Αφίσα. Ο Warhol είναι πολύ θυμωμένος. Γιατί τα κάνει ο Ιόλας αυτά;»
-«Ποιο εξώδικο; Ο Ιόλας; Αυτός δεν ξέρει τίποτα. Τρείς μέρες ήταν εξαφανισμένος.
Τον βρήκα σε ένα νοσοκομείο. Ποιο εξώδικο;»
Άφησα τον Ιόλα στο ξενοδοχείο και έφυγα αμέσως για το Palazzo Stelline, το οποίο ήταν γεμάτο κόσμο. Φωτογράφοι, δημοσιογράφοι από ολόκληρο τον κόσμο. Οι εφημερίδες, με την απαγωγή, είχαν δημιουργήσει μια εικόνα εκρηκτική. Έξω από το κτήριο, ο κόσμος έστεκε και συζητούσε, ενώ οι καθολικές καλόγριες που έβγαιναν από την Santa Maria de la Gracie, έκαναν το σταυρό τους.
Μόλις έφτασα ο Τζιοβάνι με πληροφόρησε για το εξώδικο, το οποίο είχε σταλεί από την εταιρία: «General Trade Alexander Iolas LTD». Σκοπός της εταιρίας ήταν: «Ακυρώνεται με οποιονδήποτε τρόπο η εμπορία έργων Τέχνης, η διαμεσολάβηση για αγορά και πώληση έργων Τέχνης με τρίτους ή η αντιπροσώπευση καλλιτεχνών και έργων τους και γενικά, η ανάπτυξη κάθε σχετικής με τα πάνω, δραστηριότητας. Η εταιρία μπορεί να συμμετέχει σε άλλες εταιρίες και να συνιστά με άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, κάθε μορφής εταιρείες.»
Πήρα το εξώδικο και έφυγα αμέσως για το ξενοδοχείο. Ο Ιόλας αποδυναμωμένος πλέον, είχε αρχίσει να συνέρχεται και να θυμάται. Άρχιζε να καταλαβαίνει τι γίνεται γύρω του.
«Που είσαι; Τι γίνεται; Τι συμβαίνει εδώ;» με ρώτησε όταν μπήκα στη σουίτα του.
Τον βρήκα με τον Andy Warhol, τον Christopher Mako και τον Fred Huze.
«Δεν είναι καλά ο Ιόλας. Έχει αδυνατίσει πολύ. Σα σκελετός είναι. Γιατί έγινε έτσι;» με ρώτησε ο Warhol.
Τι να απαντήσω. Δεν ήξερα που πατούσαν τα πόδια μου. Από την μια η κατάσταση του Ιόλα, από την άλλη τα εγκαίνια, η «απαγωγή», το νοσοκομείο, η δίκη στη Αθήνα. Τι είχε συμβεί σε αυτόν τον άνθρωπο.
Όταν πληροφόρησα τον Ιόλα και τον Warhol, για την ύπαρξη της εταιρίας που φέρει το όνομά του, ο Ιόλας τα ‘χασε.
-«Ποια εταιρία; Ποιο εξώδικο; Τις στο διάολο εξώδικο είναι αυτό;! Οι αφίσες και ο κατάλογος πρέπει να κυκλοφορήσουν! Πρέπει να μοιραστούν στο κοινό, με οποιονδήποτε τρόπο!. Ποιος τα κάνει όλα αυτά; Να τη η Μαφία της Τέχνης! Αυτή είναι η Μαφία!!»
Γυρνάει απότομα προς τον Andy Warhol και του ζητάει να γράψει ένα κείμενο για τον «Μυστικό Δείπνο» και να το υπογράψει.
«Εγώ, ο υπογράφων Andy Warhol θέλω να κάνω την ακόλουθη δήλωση, προκειμένου να διευκρινιστούν δημοσίως, ορισμένα πράγματα.
Η φιλία μου με τον Αλέξανδρο Ιόλα είναι πολύ βαθιά και μακρόχρονη. Υπάρχει πάνω από 30 χρόνια. Είχαμε την ευχαρίστηση να συνεργαστούμε πάρα πολλές φορές. Ήταν αποκλειστικά ιδέα του Ιόλα, να ζωγραφίσω τον «Μυστικό Δείπνο» του Λεονάρντο Ντα Βίντσι. Όλα μου τα ερεθίσματα και όλη μου η δημιουργικότητα μου γι’ αυτό το σχέδιο, προήλθαν από τον κύριο Ιόλα, πριν από 3 χρόνια, χάρη σε μια ιδέα του.
Μονάχα για τον Ιόλα έκανα αυτήν την έκθεση και συμφώνησα να έρθω στην Ιταλία. Η σύλληψη και η παραγωγή της έκθεσης αυτής, είναι αποτέλεσμα της προσωπικής μου φιλίας μου μαζί του και κανενός άλλου.
Επιθυμώ να ευχαριστήσω αυτόν τον μεγάλο Φίλο, ο οποίος έχει αφιερώσει τον εαυτό του, ολοκληρωτικά στην Τέχνη.
Αλέξανδρε Ιόλα , σε ευχαριστώ πολύ.
Andy Warhol
Ιανουάριος 1987.
αυριο η συνεχεια...
απο τον Νίκο Σταθούλη
Συνέχεια διαδικτυακης δημοσίευσης της βιογραφίας του Αλέξανδρου Ιόλα η οποία κυκλοφορεί απο τις εκδόσεις "Οδός Πανός"
Σε στιγμές κρίσης δεν αξίζει να δίνετε 18 ευρώ να το αγοράσετε και ο συγγραφέας να μη παίρνει γρόσι.
Η τέχνη για να είναι για όλο τον κόσμο, πρέπει να είναι ΔΩΡΕΑΝ!!!
Για να γίνει κτήμα περισσότερων χρηστών εντελώς δωρεαν ΔΙΑΔΩΣΤΕ το...με απλά λόγια ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΤΕ το...
Συνέχεια δημοσίευσης..
Τελευταίο κεφάλαιο
Η επιστροφή μας στην Αθήνα ήταν καταστροφή. Τα δημοσιεύματα συνεχίζονταν και η ατμόσφαιρα άρχιζε να γίνεται αποπνιχτική, η οποία σιγά- σιγά τον έτρωγε. Έπρεπε να φύγει το συντομότερο δυνατόν από εδώ.
Οι Έλληνες είχαν «εθιστεί» στα παραισθησιογόνα που τους προσέφεραν οι εφημερίδες αφειδώς και αηδώς και ζητούσαν όλο και μεγαλύτερες δόσεις. Ο Τύπος είχε τόσο υποβαθμίσει το αναγνωστικό κοινό της εποχής, με αποτέλεσμα να παρασύρει και εκείνο και τον εαυτό του σε ένα φαύλο κύκλο αμοιβαίας εξαθλίωσης.
«Όλη η πολιτική, καλλιτεχνική και κοινωνική σαπίλα τραπεζωνόταν στο ανάκτορο του Ιόλα…», γράφει η «Αυριανή»
«2.000 ντόπιες και ξένες προσωπικότητες μάζεψε ο ανώμαλος αρχαιοκάπηλος, στο Γεύμα του αιώνα…», συνεχιζόταν το σήριαλ εξόντωσης και διαπόμπευσης του Αλέξανδρου Ιόλα.
«Γνωστοί Αθηναίοι σε όργια του Ιόλα. Παραπέμπονται για πορνεία- παιδεραστία…» γράφει πρωτοσέλιδα η «Απογευματινή».
Το ίδιο και το περιοδικό «Εικόνες», τον παρουσίαζαν σαν «Γιό του Σατανά» και οι δημοσιογράφοι έψαχναν ευκαιρίες για να ασχοληθούν μαζί του. Έπρεπε να φύγει από την Ελλάδα, το συντομότερο. Η υγεία του πλέον ήταν κλονισμένη. Άρχισε να μην τρώει. Οι δυνάμεις του τον εγκατέλειπαν μέρα με τη μέρα.
Ο διασυρμός, όμως, συνεχιζόταν. Δεν έβγαινε έξω. Ακόμα και οι βόλτες στον κήπο του ήταν σπάνιες.
Αρχές Νοεμβρίου του 1986, ο ταχυδρόμος, έφερε την αλληλογραφία, όπως κάθε πρωί. Ένα γράμμα, όμως, του Μatta, έδωσε τόση δύναμη στον Ιόλα, που βροντοφώναξε: «Μπράβο!!».
«Αγαπημένε μου Ιόλα,
Όταν μου μίλησες για το σχέδιό σου, να ανοίξεις μια αντιγκαλερία στο Μιλάνο, ξεκίνησα σχεδόν αμέσως να δουλεύω το «Συμπόσιο του Πλάτωνα», το οποίο μου ζήτησες. Όπως ήταν φυσικό, σου έκανα μια αναφορά, όμοια του Λεονάρντο Ντα Βίντσι με τον «Μυστικό Δείπνο». Ο Ντα Βίντσι θα πρέπει να σκέφτηκε το «Συμπόσιο του Πλάτωνα», στην τοιχογραφία του, με τη διαφορά ότι σ’ αυτό το έργο, όλοι μιλούν για τον έρωτα, με διαφορετικό άτομο ο καθένας, ενώ στο Χριστιανικό Δείπνο, όλοι πρέπει να αγαπήσουν το ίδιο πρόσωπο, δηλαδή το Χριστό.
Ο Warhol, διαλύει τη φαντασίωση που ο Ντα Βίντσι αντιπροσωπεύει γι’ αυτόν, καμουφλάροντας τον και το καμουφλάζ του είναι επιτυχημένο. Εγώ παραμένω στο Συμπόσιο αλλά εξακολουθεί να με ενδιαφέρει να κάτσω στο τραπέζι του Μυστικού Δείπνου, για να γευτώ τον έρωτα σε όλες του τις μορφές, παρά να αγαπήσω έναν μονάχα.
Έρχομαι, λοιπόν, στην εποχή μας, όπου η Τράπεζα είναι η ρουλέτα, που σκεφτόμαστε πως θα κερδίσουμε λεφτά, κάτω από την «Ηλέκτρα» του Τάκη και τη «Μηχανή της Στιγμής» του Jean Tinguely.
Σε κάθε περίπτωση, το «ταξίδι» με τον Λεονάρντο, θα σου χαρίσει ένα τραγούδι…
Ιόλα σ’ αγαπώ.
Μatta.»
Ο Ιόλας τρελάθηκε. Στιγμιαία ήταν ευτυχισμένος. Μα όταν έβαλε το γράμμα στο φάκελο, ξανάπεσε. Οι μέρες περνούσαν γρήγορα για τον ίδιο. Το κεφάλι του και τα πόδια του, τον πονούσαν αρκετές μέρες. Είχε κόψει το φαγητό. Έτρωγε με το ζόρι. Δεν είχε όρεξη. Δε πλενόταν. Φόραγε όλο το ίδιο κοστούμι του Βαλεντίνο, με τις άσπρες ρίγες, δέκα μέρες τώρα. Κάθε μέρα το ίδιο και αν η Σούλα τολμούσε να του το πάρει για να το πάει στο καθαριστήριο, της έβαζε τις φωνές, λέγοντας της πως είναι το γούρι του.
Ένα απόγευμα είχε έρθει στο σπίτι η ανιψιά του η Ελένη Κουτσούδη. Ήταν συχνές οι συναντήσεις τους. Η Ελένη τον αγαπούσε πολύ. Όταν είδε τον Ιόλα σε αυτή την κατάσταση, επικοινώνησε με τον γιατρό του Ιόλα, στο νοσοκομείο «Υγεία», προκειμένου να εξεταστεί και να δουν που οφείλεται αυτή η απώλεια δυνάμεων.
Την επόμενη μέρα, ο Ιόλας πήγε με την Ελένη στο «Υγεία» για εξετάσεις, όπου έκανε και εισαγωγή. Δύο μέρες μετά, στο τηλέφωνο, ο Ιόλας με παρότρυνε.
-«Νίκο, έλα να με πάρεις από εδώ… Βρες τρόπο!...»
-«Που να ‘ρθω;…»
-«Στο παρκινγκ του νοσοκομείου… Κάνε γρήγορα!»
Έφθασα σε μικρό χρονικό διάστημα στο νοσοκομείο και τον βρήκα στο δωμάτιό του, να ρίχνει πασιέντζες. Καθώς έμπαινα μου λέει αμέσως: «Δε μπορώ! Πάμε να φύγουμε!». Δεν είχαν περάσει σχεδόν ούτε δυο μέρες από την εισαγωγή του. Δεν άντεχε. Φόρεσε γρήγορα μια εσάρπα, πάνω από τη φόρμα γυμναστικής που φορούσε και κατευθυνθήκαμε προς το παρκινγκ, όπου είχα αφήσει το αυτοκίνητο.
-«Τι να κάνω;» μου λέει, «Ένας φίλος μου, που αγαπώ πολύ έχει AIDS…!»
-«Πολύ αγάπη!» του απάντησα «Και να συμβιβαστεί με τη ιδέα, ότι η μάχη του είναι δύσκολη»
-«Θα γίνει καλά με την αγάπη; Τι μαλακίες είναι αυτές!» φώναξε με δύναμη.
-«Φροντίδα και αγάπη, Ιόλα» του απαντώ, «Δεν υπάρχει φάρμακο και αυτό που υπάρχει το AZT είναι τόσο τοξικό, που σε τελειώνει μια ώρα αρχύτερα.»
Δεν μιλάγαμε στην επιστροφή. Τον ρώταγα διάφορα πράγματα και δεν απαντούσε. Ήταν αλλού… Η σκέψη του. Ο ίδιος. Ήταν βυθισμένος μέσα σε μια σιωπή, η οποία κράτησε για τρείς περίπου μέρες. Σκεφτόταν μόνο. Δε μιλούσε. Ούτε στο τηλέφωνο, στο οποίο απαντούσε η Σούλα, λέγοντας ότι δε βρισκόταν εκεί.
Ήταν απόγευμα όταν πληροφορηθήκαμε, από τον γιατρό του κ. Φιλαλήθη, ότι οι εξετάσεις έδειξαν ότι ο Ιόλας έχει AIDS.
Ήταν τρομερό! Πρώτα ο διασυρμός του, η διαπόμπευσή του, η οποία είχε πάρει διαστάσεις πρωτοφανείς. Οι ανακρίσεις, οι κατηγορίες, οι διώξεις και τώρα το AIDS. Tο ήξερα. Φαινόταν. Δεν θα άντεχε για πολλές μέρες.
Ήταν και αυτές οι εκκρεμότητές του, οι δωρεές του, τα σχέδια του για το μέλλον.
-«Φοβάμαι, παιδί μου, για τις μέρες που έρχονται.»
-«Γιατί φοβάστε;» του λέω, «Θα κάνουμε την αγωγή που θα μας δώσει ο γιατρός, θα πάμε στο Μιλάνο. Το όνειρό σου γίνεται πραγματικότητα. Τόσο καιρό περίμενες να έρθει αυτή η στιγμή.»
Με άκουγε σιωπηρός. Δε μίλαγε καθόλου. Η κατάστασή μέρα με τη μέρα, γινόταν ανυπόφορη. Τώρα στον Τύπο, διασύρεται και ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Γιάννης Τσαρούχης… Η διαπόμπευσή τους ήταν τόσο μεγάλη, που ευαισθητοποιήθηκε ο Διεθνής Τύπος, με άρθρα συμπαράστασης:
«Πρωτοφανής διασυρμός προσωπικοτήτων του πνεύματος!» έγραφε η «Monde»,
Ενώ ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς, κινητοποιήθηκε από μόνος του, παίρνοντας πρωτοβουλία, να συντάξει μια έκκληση, η οποία θα απευθυνόταν στη συνείδηση των Ελλήνων.
Το κείμενο της έκθεσης, υπέγραψαν πολλές προσωπικότητες της Τέχνης και της πολιτικής στην Ευρώπη και την Αμερική. Η κινητοποίηση ήταν τεράστια. Τα φαξ με τις υπογραφές των επωνύμων, είχαν πάρει φωτιά. Ακόμα και ο ίδιος ο Φρανσουά Μιτεράν, υπέγραψε.
Είχαν αρχίσει, πλέον, να έρχονται στο σπίτι, προσωπικές επιστολές συμπαράστασης από ολόκληρο τον κόσμο, ανάμεσά τους: Andy Warhol, Finotti, Μatta, Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Leo Castelli, η πριγκίπισσα Μαργαρίτα, η βασίλισσα Σοφία…
Εκατό πενήντα προσωπικότητες από το χώρο της πολιτικής, της οικονομίας και της Τέχνης, μέσα σε λίγες μέρες, συστρατεύθηκαν προκειμένου να υπερασπιστούν τον Αλεξανδρινό συλλέκτη.
Το κείμενο αυτό με τις υπογραφές στάλθηκε σε όλες τις εφημερίδες, και καμία –με εξαίρεση την «Καθημερινή» λόγω της Ελένης Βλάχου- δεν το φιλοξένησε στις σελίδες της.
Ο δημοσιογράφος Ντένις Σκρίμπ επικοινώνησε με τον Αλέξανδρο Ιόλα και δημοσίευσε στη «Λιμπερασιόν» άρθρο το οποίο ευαισθητοποίησε τον ίδιο το Γάλλο Πρόεδρο Μιτεράν, ο οποίος ευχήθηκε στον Ιόλα να το ξεπεράσει. :
«Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟΝ ΧΤΥΠΗΣΑΝ ΤΑ ΚΟΥΤΣΟΜΠΟΛΙΑ ΤΟΥ «ΤΡΑΒΕΣΤΙ»
«Η «Μαρία Κάλλας» εκβιάζει πάλι προσωπικότητες της Αθήνας. Κάτω από το ψευδώνυμο αυτό κρύβεται ένας τραβεστί, τριάντα οχτώ χρονών του οποίου το πραγματικό όνομα είναι Αντώνης Νικολάου.
Οι «αποκαλύψεις» του, που γράφονται εδώ και τρείς μήνες από τον αθηναϊκό Τύπο, οδήγησαν τον Εισαγγελέα να κάνει αγωγή στον Αλέξανδρο Ιόλα, έναν από τους πιο περίφημους συλλέκτες Τέχνης.
Ύστερα από τις κατηγορίες, τις οποίες ανέλαβε να συντάξει ένας ανακριτής, ο Ιόλας φέρεται ύποπτος για παράβαση του νόμου περί ναρκωτικών, «ακολασία με νεαρούς άνδρες με κερδοσκοπικά κίνητρα» και παράνομη εμπορία αρχαιοτήτων. Απλές εικασίες λοιπόν, επί των οποίων η κοινή γνώμη όπως και μια μερίδα του Τύπου έχουν ήδη προδικάσει την έκβαση της δίκης και έχουν βγάλει απόφαση.
Τέχνη, ομοφυλοφιλία, παρασκήνια της υψηλής κοινωνίας: το ιδεώδες εκρηκτικό μείγμα. Περισσότερο από το ξέσπασμα ενός σκανδάλου γύρω από τον μύθο του Ιόλα, στόχος τους είναι να «γρατζουνιστούν» μερικές προσωπικότητες του αθηναϊκού κατεστημένου. Μπροστά στις διαστάσεις που πήρε αυτή η υπόθεση, ο Ιόλας προσκάλεσε την περασμένη Παρασκευή τον Τύπο στο «παλάτι» του στην Αγία Παρασκευή, ένα προάστιο της πρωτεύουσας.
«Οι κατηγορίες αυτές είναι αποκύημα νοσηρής φαντασίας», δήλωσε. «Η μέχρι τώρα συμπεριφορά μου, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, όπου πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου, μπορεί να χαρακτηριστεί πρωτότυπη και εκκεντρική, αλλά δεν υπήρξε ποτέ παράνομη». Και απέδωσε τις κατηγορίες του τραβεστί σε μια προσπάθεια εκδίκησης: αφού τον βοηθούσε οικονομικά, αναθέτοντάς του μικρές δουλειές στο σπίτι του, ο Ιόλας αναγκάστηκε να τον διώξει με άσχημο τρόπο πριν από δύο χρόνια, θυμωμένος με τις κλοπές του, το μυθομανή χαρακτήρα του και τον αλκοολισμό του.
Στα ογδόντα του χρόνια ο Αλέξανδρος Ιόλας απειλείται με μια πτώση τόσο ιλιγγιώδη, όσο κατακόρυφη υπήρξε η άνοδός του. Ο φάκελός στηρίζεται αποκλειστικά στις κατηγορίες του πρώην προστατευόμενου του. Όλοι οι άλλοι μάρτυρες τις απέσυραν. Αλλά αφού πέρασε τη ζωή του διαμορφώνοντας την εικόνα ενός σύγχρονου Αλκιβιάδη, ο Ιόλας είναι τώρα «εξ’ ορισμού» ύποπτος για «ακρωτηριασμό των Ερμών», ό, τι κι αν λέει, ό, τι κι αν κάνει.
Ο Έλληνας αυτός από την Αλεξάνδρεια, χορευτής ρωσικών μπαλέτων και μοντέλο στη νεότητά του, συναντά τη χάρη του Παρισιού το 1928, ανακαλύπτοντας ένα πίνακα του Ντε Κίρικο στην οδό Matignon. Ανοίγει την πρώτη του γκαλερί το 1945 στη Νέα Υόρκη. Θα ακολουθήσουν άλλες στο Παρίσι, το Λονδίνο, το Μιλάνο, τη Γενεύη, ενώ συνδέεται φιλικά με τους μεγάλους της σύγχρονης Τέχνης. Αργά αλλά σταθερά, δημιουργεί μια επιβλητική συλλογή, στην οποία βρίσκονται Ο Μagritte, ο Ernst, ο Picasso και μετά το 1960 οι κορυφαίοι της Pop Art, όπως ο Andy Warhol.
Απαρνούμενος αυτήν την εμπορική του κλίση, έκλεισε τις γκαλερί και επαναπάτρισε ένα μεγάλο μέρος των θησαυρών του στο σπίτι που έχτισε στην Αγία Παρασκευή. Ρωμαϊκές κολώνες, ελληνικά γλυπτά, βυζαντινές εικόνες, βενετσιάνικοι καθρέφτες, ανακατεύονται με τα κυριότερα σύγχρονα ρεύματα σε ένα άσπρο μαρμάρινο φόντο, όπου οδηγούν χρυσές πόρτες. Εκεί ο επισκέπτης έχει πανοραμική θέα σε ετερόκλητα αλλά μνημειώδη έργα Τέχνης.
Στον πρώτο όροφο, ένα δωμάτιο αφιερωμένο στο γλύπτη Τάκη, στο οποίο κυριαρχεί μια τεράστια κοίλη πλάκα που την ζωντανεύει ένα ρομπότ, ολοκληρώνει το θέαμα με τριγμούς και εκκωφαντικούς θορύβους επιστημονικής φαντασίας. Το σκηνικό είναι στημένο.
Ο Ιόλας οργανώνει εκεί επί δέκα χρόνια τις πιο περιζήτητες βραδιές της αθηναϊκής υψηλής κοινωνίας. Εφοπλιστές, υπουργοί, διασημότητες των τεχνών και των γραμμάτων συνωστίζονται εκεί ή επιθυμούν πολύ να «νοστιμίσουν» τις δεξιώσεις τους με την παρουσία του, που μοιάζει με «γάτας» -το πρόσωπο του φαίνεται να αποτελεί το πιο αινιγματικό κομμάτι της συλλογής του.
Πέρα από το παρόν «σκάνδαλο», που μένει να αποδειχτεί, και που αλλού, εκτός της αθηναϊκής κοινωνίας, η οποία έχει επαρχιώτικη νοοτροπία, θα αντιμετωπιζόταν με αδιαφορία ή και περιφρόνηση, έχουμε να υπενθυμίσουμε το εξής: μια μόνο αίθουσα του παλατιού του Ιόλα έχει περισσότερα αριστουργήματα απ’ ότι ολόκληρη η Πινακοθήκη των Αθηνών.
Πριν ρίξουν λοιπόν τον λίθο του αναθέματος στους Έλληνες μαικήνες αυτοί που σήμερα πολεμούν έξαλλοι τον πιο λαμπρό προστάτη της Τέχνης, καλά θα έκαναν να σκεφτούν πολύ το παράδειγμα που χρόνια τώρα δίνει ο Ιόλας με το ανεκτίμητο έργο του.»
Όλο αυτό το διάστημα, η ανταπόκριση του διεθνούς Τύπου, ήταν άμεση… Μόνο εδώ στην Ελλάδα, καμία συμπαράσταση. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος ς των «Νέων» αρνήθηκε να δημοσιεύσει ένα «πορτρέτο» γραμμένο από τον Κώστα Τσόκλη, γιατί ήταν πολύ εγκωμιαστικό. Ούτε το «Έθνος» δημοσίευσε ένα γράμμα του Μίνου Αργυράκη, γιατί έγραφε καλά λόγια γι’ αυτόν.
Μόνο ο Μάνος Χατζιδάκις, συμπαραστάθηκε, γιατί είχε νιώσει στο πετσί του, και ο ίδιος, τι θα πει διαπόμπευση και διασυρμός. Το μόνο πράγμα που έφερνε μια ψυχική ηρεμία, ήταν τα έργα που ετοίμαζε στην Αγία Παρασκευή, το σπίτι- Μουσείο, την αντιγκαλερία στο Μιλάνο και το Μακεδονικό Μουσείο στη Θεσσαλονίκη.
Ήταν εντυπωσιακός. Αντί να κλονίσει ο Τύπος την ιδέα του για την Ελλάδα και τους Έλληνες, την είχε κάνει πιο δυνατή.
Οι επόμενες μέρες κύλησαν μέσα σε ένα παροξυσμό! Πολιτικοί μηχανικοί, αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, φίλοι του Ιόλα, άνθρωποι του Δήμου της Αγίας Παρασκευής, περνούσαν από το σπίτι του για χίλια- δυο πράγματα… Η ημερομηνία για τα εγκαίνια του Palazzo, πλησίαζε και ο Ιόλας δεν σταματούσε να παραγγέλνει έργα από καλλιτέχνες.
Τα εγκαίνια είχαν οριστεί για τις 21 Ιανουαρίου του 1987. Τι τραγική όμως σύμπτωση! Την ίδια ακριβώς ημέρα είχε οριστεί και η δίκη για αρχαιοκαπηλία. Ο Ιόλας ήταν σοκαρισμένος.
«Σ’ αυτή τη χώρα δεν υπάρχει σεβασμός. Έφερα χιλιάδες κομμάτια θησαυρών εδώ. Να τους τα χαρίσω. Επαναπάτρισα 2.5000 αρχαιότητες που ήταν διάσπαρτες και ένας ολόκληρος κρατικός μηχανισμός, κινητοποίησε τους ρυπαρογράφους του, στηριζόμενος στη μαρτυρία ενός άρρωστου. Ντροπή τους! Δηλαδή τι θέλουν; Να με βάλουν φυλακή; Ας με βάλουν!» φώναζε σε έξαλλη κατάσταση. Οι φωνές του ακούγονταν παντού.
Τη Δευτέρα, 19 Ιανουαρίου του 1987, ο Ιόλας ταξίδεψε στο Μιλάνο, προκειμένου να παραστεί στα εγκαίνια του Palazzo Stelline, με τον «Μυστικό Δείπνο» του Andy Warhol. Ο Warhol είχε φτάσει, μια μέρα πριν. Τα εγκαίνια είχαν οριστεί για την Τετάρτη. Στο αεροδρόμιο ήθελε να φτάσει τρείς ώρες. Ήθελε να είναι εκεί, να νιώθει ότι φεύγει.
Πήγαμε μαζί. Ήταν ανήσυχος. Δε μίλαγε. Μόνο κάποια στιγμή, γύρισε, με κοίταξε και μου είπε: «Με συμβούλευσε ο δικηγόρος μου, να μην πάω στα εγκαίνια, γιατί μπορεί να δημοσιευτούν φωτογραφίες μου από το opening και να έχω πρόβλημα με το δικαστήριο. Θα πουν ότι είμαι άρρωστος και νοσηλεύομαι στο νοσοκομείο.»
-«Και δε θα πάτε στα εγκαίνια;»
-«Δε ξέρω. Να επικοινωνούμε κάθε μέρα του λέω. Φοβάμαι Νίκο » μου λέει ψιθυριστά.
-«Τι φοβάστε;»
-«Δε ξέρω. Άμα φοβάσαι, φοβάσαι. Δε ξέρω, όμως, γιατί, έτσι είναι αυτό το αίσθημα.»
Χαιρετηθήκαμε και συμφωνήσαμε να επικοινωνήσουμε μόλις φτάσει στο ξενοδοχείο του. Όλη την ημέρα, ο Ιόλας, δεν επικοινώνησε με κανένα. Ούτε με τον Λάζαρο, ούτε με τη Σούλα, ούτε με τον Γιώργο, ούτε μαζί μου.
Ένα αίσθημα ανησυχίας με είχε καταλάβει. Πήρα τηλέφωνο στο Palazzo Stelline και ζήτησα τον Τζιοβάνι Κουάντριο, ο οποίος ήταν αρχιτέκτονάς και ψυχή της έκθεσης, με τον οποίο επικοινωνούσε ο Ιόλας, σχεδόν καθημερινά.
«Ο Ιόλας δεν είναι στο Μιλάνο. Δεν τον έχω δει. Ούτε στο ξενοδοχείο του είχε φτάσει.»
Το επόμενο πρωί, πήρα το πρώτο αεροπλάνο για το Μιλάνο. Ο Ιταλικός Τύπος πρόβαλε το γεγονός των εγκαινίων, σε πρωτοσέλιδα. Ήταν η πρώτη είδηση παντού. Το Μιλάνο ήταν στολισμένο. Πανό γέμιζαν τους δρόμους: «Ο Αλέξανδρος Ιόλας παρουσιάζει Andy Warhol: Μυστικός Δείπνος».
Στο Palazzo τα πάντα ήταν έτοιμα. Έφτασα γύρω στις 2 το μεσημέρι, αμέσως μετά το αεροδρόμιο. Ο Τζιοβάνι Κουάντριο ήταν ανήσυχος… «Δεν έχει δώσει σημεία ζωής ο Ιόλας.».
Μου έδειξε την έκθεση και ήταν ό, τι καταπληκτικότερο είχα δει στη ζωή μου. Μια τεράστια στενόμακρη αίθουσα, δημιουργούσε στο Palazzo Stelline, μια ατμόσφαιρα μοναστηριακή. Τα τεράστια ταμπλό του Andy Warhol στο ύψος των ματιών σου, σε υπέβαλαν.Τέσσερις «Μυστικοί Δείπνοι» 13 μέτρων. Περπατούσες 60 μέτρα και ένοιωθες τον εαυτό σου, να συμμετέχει σ’ αυτόν το Δείπνο. Τον μυστικό!
Άφησα το Palazzo και πήγα κατευθείαν στο ξενοδοχείο, που είχε κλείσει δωμάτιο ο Ιόλας, μαζί με τον Andy Warhol. Βρήκα τον Andy στο δωμάτιο.
-«Πότε έφυγε από την Ελλάδα;» με ρώτησε.
-«Χτες» του απάντησα αλλά δεν μπορούσα να μιλήσω άλλο. Δεν μπορούσα να μείνω με σταυρωμένα χέρια. Έπρεπε να τον βρω.
Γύρισα πίσω στο Palazzo και έβαλα τα παιδιά του γραφείου, να αρχίσουν να παίρνουν όλα τα ξενοδοχεία και τα νοσοκομεία του Μιλάνου.
Αργά το απόγευμα, εντοπίσαμε σε ένα νοσοκομείο του Μιλάνου, τον Αλέξανδρο Ιόλα. Πήρα το πρώτο ταξί που βρήκα μπροστά μου και έφυγα για το νοσοκομείο. Η ομίχλη που είχε πέσει, έκανε το αυτοκίνητο να κινείται πολύ σιγά… Η αγωνία μου είχε κορυφωθεί. Αργά πια, στις 2 το πρωί, φτάσαμε σε μια βιομηχανική περιοχή, όπου το μόνο ψηλό κτήριο ήταν το νοσοκομείο.
Βρήκα τον Ιόλα σε ένα μικρό δωμάτιο, μόνο του, να μην έχει καμία αίσθηση του χρόνου και του χώρου που βρισκόταν. Λες και ήταν ντοπαρισμένος. Δε με γνώρισε.
-«Ποιος είσαι;» με ρώτησε.
-«Ο Νίκος… Είστε καλά;»
-«Ποιος Νίκος;»
-«Ιόλα… Τι σας κάνανε; Γιατί είστε εδώ;»
-«Ο Τζιοβάνι Κουάντριο είσαι» μου λέει και μου έκανε με το χέρι του, την κίνηση που κάνει κάποιος για να ξορκίσει το κακό, με το δείκτη και το μικρό δάχτυλο. Δεν ήξερα πώς να αντιδράσω.
-«Αύριο είναι η έκθεση, Ιόλα» του λέω. «Ο Andy Warhol σας περιμένει. Το Palazzo Stelline είναι εκπληκτικό. Μαγικό. Τα έργα σε κάνουν να προσεύχεσαι. Όλη η πόλη είναι στολισμένη….Όλοι μιλούν γι’ αυτό!!»
-«Ποια έκθεση; Ποιος Andy; Ποιος είσαι εσύ;» με ρωτούσε.
Τα είχα χάσει. Χαμένα τα είχε και αυτός. Ξαφνικά ανοίγει η πόρτα του δωματίου και μπαίνει μέσα ένας γιατρός και άρχιζα να του φωνάζω:
-«Πως είναι έτσι; Τι του κάνατε; Τι του έχετε δώσει να πιεί; Γιατί είναι εδώ;»
-«Τίποτα» μου λέει καθησυχαστικά ο γιατρός, «Αύριο, ο κύριος Ιόλας θα κάνει εγχείρηση προστάτη.»
-«Ποίος έδωσε την άδεια να κάνει εγχείρηση στον προστάτη; Ο γιατρός του; Ο καρδιολόγος του το ξέρει; Το γνωρίζει κάποιος δικός του; Η αδερφή του; Ο Ιόλας ήρθε εδώ για τα εγκαίνια. Όχι για να κάνει εγχείρηση.!»
Ο γιατρός άρχισε να μου λέει ότι πρέπει να πάρω την ευθύνη προσωπικά, αν δεν γίνει η εγχείρηση και ότι πρέπει να υπογράψω κάτι χαρτιά. Ζήτησα να μου φέρουν τα χαρτιά, να υπογράψω και σήκωσα τον Ιόλα από το κρεβάτι, λέγοντας:
«Πάμε να φύγουμε από εδώ. Πάμε να φύγουμε.»
Ο Ιόλας σηκώθηκε και όπως ήταν με τις πυτζάμες, έβαλε το παλτό του. Πήρα τα πράγματά του και την τσάντα του και στις 3 το πρωί, πήραμε ένα ταξί και φύγαμε για την πόλη του Μιλάνου.
Φτάσαμε στο ξενοδοχείο. Ο Ιόλας δεν ήταν καλά. Ήταν αλλού. Δεν επικοινωνούσε.Δε μπορεί. Θα συνέλθει, σκέφτηκα. Δε μπορεί να μη θυμάται ότι αύριο είναι μια από τις μεγαλύτερες στιγμές της ζωής του.
Τον έβαλα να κοιμηθεί και ξάπλωσα κι εγώ κοντά του, σε ένα μεγάλο καναπέ που διέθετε η σουίτα του. Νωρίς το πρωί, επικοινώνησα με τον Andy Warhol λέγοντας του ότι ο Ιόλας είναι εδώ στο ξενοδοχείο, αλλά η κατάστασή του, δεν θα του επιτρέψει να παραστεί ο ίδιος, στα εγκαίνια της έκθεσης, ούτε στο δελτίο Τύπου, το οποίο είχε προγραμματιστεί για την προηγούμενη μέρα, στις 11 το πρωί.
Ήδη, όμως, οι ανησυχίες μου είχαν πιάσει τόπο. Οι εφημερίδες «Κοριέρε Ντε Λα Σέρα», «Ρεπούμλικα» και η «Ιλ Τέμπο», έγραφαν, ανήμερα της έκθεσης, πρωτοσέλιδα και μεγάλους τίτλους: «Απήχθη ο Αλέξανδρος Ιόλας και παραμένει απομονωμένος!...»
Ειδοποίησα τον φίλο του, αντικέρ Ντίνο Φραντζίν ότι ο Ιόλας είναι καλά και βρισκόταν στο ξενοδοχείο. Πήρα τηλέφωνο και τον Τζιοβάνι Κουάντριο, ενημερώνοντάς τον, ότι ο Ιόλας δεν ήταν σε θέση να παρευρεθεί στα εγκαίνια.
Η ώρα είχε πάει 10 και 10 το πρωί και ο Τζιοβάνι ήταν σοκαρισμένος.
-«Μας έστειλαν εξώδικο, εδώ στο Palazzo Stelline και μας απαγορεύουν να κυκλοφορήσουμε τον κατάλογο της έκθεσης και την Αφίσα. Ο Warhol είναι πολύ θυμωμένος. Γιατί τα κάνει ο Ιόλας αυτά;»
-«Ποιο εξώδικο; Ο Ιόλας; Αυτός δεν ξέρει τίποτα. Τρείς μέρες ήταν εξαφανισμένος.
Τον βρήκα σε ένα νοσοκομείο. Ποιο εξώδικο;»
Άφησα τον Ιόλα στο ξενοδοχείο και έφυγα αμέσως για το Palazzo Stelline, το οποίο ήταν γεμάτο κόσμο. Φωτογράφοι, δημοσιογράφοι από ολόκληρο τον κόσμο. Οι εφημερίδες, με την απαγωγή, είχαν δημιουργήσει μια εικόνα εκρηκτική. Έξω από το κτήριο, ο κόσμος έστεκε και συζητούσε, ενώ οι καθολικές καλόγριες που έβγαιναν από την Santa Maria de la Gracie, έκαναν το σταυρό τους.
Μόλις έφτασα ο Τζιοβάνι με πληροφόρησε για το εξώδικο, το οποίο είχε σταλεί από την εταιρία: «General Trade Alexander Iolas LTD». Σκοπός της εταιρίας ήταν: «Ακυρώνεται με οποιονδήποτε τρόπο η εμπορία έργων Τέχνης, η διαμεσολάβηση για αγορά και πώληση έργων Τέχνης με τρίτους ή η αντιπροσώπευση καλλιτεχνών και έργων τους και γενικά, η ανάπτυξη κάθε σχετικής με τα πάνω, δραστηριότητας. Η εταιρία μπορεί να συμμετέχει σε άλλες εταιρίες και να συνιστά με άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, κάθε μορφής εταιρείες.»
Πήρα το εξώδικο και έφυγα αμέσως για το ξενοδοχείο. Ο Ιόλας αποδυναμωμένος πλέον, είχε αρχίσει να συνέρχεται και να θυμάται. Άρχιζε να καταλαβαίνει τι γίνεται γύρω του.
«Που είσαι; Τι γίνεται; Τι συμβαίνει εδώ;» με ρώτησε όταν μπήκα στη σουίτα του.
Τον βρήκα με τον Andy Warhol, τον Christopher Mako και τον Fred Huze.
«Δεν είναι καλά ο Ιόλας. Έχει αδυνατίσει πολύ. Σα σκελετός είναι. Γιατί έγινε έτσι;» με ρώτησε ο Warhol.
Τι να απαντήσω. Δεν ήξερα που πατούσαν τα πόδια μου. Από την μια η κατάσταση του Ιόλα, από την άλλη τα εγκαίνια, η «απαγωγή», το νοσοκομείο, η δίκη στη Αθήνα. Τι είχε συμβεί σε αυτόν τον άνθρωπο.
Όταν πληροφόρησα τον Ιόλα και τον Warhol, για την ύπαρξη της εταιρίας που φέρει το όνομά του, ο Ιόλας τα ‘χασε.
-«Ποια εταιρία; Ποιο εξώδικο; Τις στο διάολο εξώδικο είναι αυτό;! Οι αφίσες και ο κατάλογος πρέπει να κυκλοφορήσουν! Πρέπει να μοιραστούν στο κοινό, με οποιονδήποτε τρόπο!. Ποιος τα κάνει όλα αυτά; Να τη η Μαφία της Τέχνης! Αυτή είναι η Μαφία!!»
Γυρνάει απότομα προς τον Andy Warhol και του ζητάει να γράψει ένα κείμενο για τον «Μυστικό Δείπνο» και να το υπογράψει.
«Εγώ, ο υπογράφων Andy Warhol θέλω να κάνω την ακόλουθη δήλωση, προκειμένου να διευκρινιστούν δημοσίως, ορισμένα πράγματα.
Η φιλία μου με τον Αλέξανδρο Ιόλα είναι πολύ βαθιά και μακρόχρονη. Υπάρχει πάνω από 30 χρόνια. Είχαμε την ευχαρίστηση να συνεργαστούμε πάρα πολλές φορές. Ήταν αποκλειστικά ιδέα του Ιόλα, να ζωγραφίσω τον «Μυστικό Δείπνο» του Λεονάρντο Ντα Βίντσι. Όλα μου τα ερεθίσματα και όλη μου η δημιουργικότητα μου γι’ αυτό το σχέδιο, προήλθαν από τον κύριο Ιόλα, πριν από 3 χρόνια, χάρη σε μια ιδέα του.
Μονάχα για τον Ιόλα έκανα αυτήν την έκθεση και συμφώνησα να έρθω στην Ιταλία. Η σύλληψη και η παραγωγή της έκθεσης αυτής, είναι αποτέλεσμα της προσωπικής μου φιλίας μου μαζί του και κανενός άλλου.
Επιθυμώ να ευχαριστήσω αυτόν τον μεγάλο Φίλο, ο οποίος έχει αφιερώσει τον εαυτό του, ολοκληρωτικά στην Τέχνη.
Αλέξανδρε Ιόλα , σε ευχαριστώ πολύ.
Andy Warhol
Ιανουάριος 1987.
αυριο η συνεχεια...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου